الإمام زين العابدين (ع) (مترجم: حميد فتاحى)
248
الصحيفة السجادية الكاملة (صحيفه كامله سجاديه همراه با پيامها پاسخگوى نيازها) (فارسى)
جملهء خواستههاى مهم انسانهاى بيدار دل از خداى متعال مىباشد . و اگر در شكل گيريش شعور و اراده نقش داشته باشد شامل روابط حيوانات و نباتات نمىشود در غير اين صورت به تمام ارتباطاتى كه در ميان موجودات زنده شكل مىگيرد ، اخلاق شامل مىشود ولى يكى از امتيازات انسان از ديگر مخلوقات در همين است كه بر خودش اخلاقى زيبا درست كند تا همه خلائق را مجذوب خويش سازد ، و از همين جا تعريف آن مشخص مىگردد ، كه اخلاق در فضاى اراده و اختيار انسان ، با در نظر گرفتن ارثيّههاى والدين و خانواده ، و محيط زندگى ، ساخته مىشود چون با دليلهاى عقلى و نقلى سازگار نيست كه براى انسان با وجود عقل و شعور و قدرت انتخاب و آزادى اراده ، اخلاقى تحميل شود كه قدرت مخالفت با آن را نداشته باشد ، ولى از وارث بودنش به اموال و اخلاق والدين و نسلهاى گذشته خود ، نبايد غافل بود ، و در هر صورت ، او هرگز زير بار رفتارهائى كه محبوب و مطلوبش نباشند نمىرود ، و اين به معناى مردود دانستن بحثهاى [ ژنتيكى ] و يا ارثى نيست زيرا وجود فرزند كه برخاسته از والدين است چطور مىتواند چيزهائى را از آنها با خود نداشته باشد . مانند : رنگ مو ، پوست ، اندازه قد ، كيفيت سخن گفتن ، راه رفتن و . . . ؟ ولى آيا ممكن است تكبر و غرور ، خود پسندى ، دروغگوئى ، تظاهر و دوروئى ، و . . . يا تواضع و فروتنى ، صداقت ، راستگويى ، يكرنگى ، و . . . هم از ارثيهء آنان بوده باشد ! ؟ پاسخ دادن به آن خيلى ساده و آسان نيست چون كه او اگر قدرت تغيير دادن اوصاف ارثى را ندارد ، همان گونه كه نمىتواند رنگ پوست و يا قدّش را تغيير دهد پس غرور و تكبر و . . . را نيز نمىتواند عوض كند ، در اين جا مسئله تكليف و قدرت آزادى اراده او زير سؤال مىرود ، يعنى چگونه بر اخلاقى كه قدرت تغيير آن را ندارد مكلف مىشود ! ؟ بنابراين از مجموع دلايل عقلى و نقلى روشن مىگردد ، كه زمينه اخلاق در او