أحمد أمين (مترجم:سيد غلامرضا سعيدى)

98

مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى)

2 . آن روزها روسيه در سياست شرق نفوذ زيادى داشت و با سياست انگليس و آسيا رقابت مىكرد و بر دولت عثمانى فشارهايى وارد مىساخت ، تا جايى كه درصدد نابود كردن دولت عثمانى بود و با وجود اين رقابت و منازعه بين انگلستان و روسيه ، بسيارى از رجال سياسى عقيده داشتند كه دولت انگليس و فرانسه و ايتاليا ، بيشتر از خود روسيه استفاده مىكنند ، به دليل اين‌كه اگر فشار روس‌ها بر ترك‌ها در كار نبود ، براى « فرانسه » استيلاى بر « الجزاير » و « تونس » سهل نبود و همچنين سيطره « ايتاليا » بر « ليبى » و نفوذ حكومت انگليس بر « مصر » ! در هر صورت ، سيّد هنگام اقامت در « روسيه » سرگرم فعّاليّت‌هاى سياسى بود ، و روس‌ها را عليه سياست انگليس در آسيا تحريك مىكرد تا جايى كه در روزنامه‌هاى روسيه مقالاتى عليه سياست انگليس راجع به افغانستان و ايران و عثمانى و روسيه نشر مىداد . با قيصر ملاقات كرد و قيصر راجع به مسألهء شرق از او پرسش‌هايى كرد و همچنين راجع به علل اختلافات با شاه از او سؤال كرد ! سيّد در جواب قيصر گفت : « من عقيده دارم كه شاه مجلس شورايى تشكيل دهد ، ولى شاه موافق نيست ! » قيصر گفت : حق با شاه است ، به دليل اين‌كه چگونه مىتواند راضى شود كه كشاورزان كشورش حكومت را اداره كنند ؟ سيّد گفت : اعلى حضرت قيصر ! من معتقدم كه براى هر پادشاهى بهتر است كه ميليون‌ها رعيتش دوست او باشند نه دشمن او و منتظر فرصت نباشند