مقدمه به خاطر دارم ، آن روزهايى كه تازه سال‌هاى اول بلوغ را پشت سر مىگذاشتم و ذهنم با شخصيت‌هاى مهم و صاحب‌نظر آشنا مىشد و مىكوشيدم تا خود را به ساحت افاضهء آنان نزديك سازم ، با نام سيّد جمال‌الدين اسدآبادى ( كه براى مصونيت از اذيت و آزار مأموران وطنش در خارج ، نام افغانى را برگزيده بود ) فضاى ذهنم را بيشتر از ديگران مشغول ساخته بود ، و از آن پس ، هر چه بر وسعت مطالعاتم مىافزود ، بيشتر مسحور شخصيت عظيم وى مىشدم ، براى توضيح اين حقيقت ، بايد بگويم : تا روزى كه نام اين مرد بزرگ در زمينهء فرهنگ و ادب ، بلكه در مجموع ايدئولوژى اسلامى باز نشده بود ، طرز تلقى معارف اسلامى و آثار ناشى از آن در همهء اذهان ، صورت خاصى داشت كه نمىخواهم در آن باره بحث كنم ، ولى آشنايى بيشتر با سبك فكر بلند اين شخصيت عظيم اسلامى - بلكه جهانى - معانى تازه و بديعى را الهام مىداد كه با منطق حيات بيشتر سازگار بود .