احكام الهى سدهاى فراوانى در راه اميال نفسانى آنها ايجاد مىكند ، مىگويند : عقل ، اين مسائل را درك نمىكند ! و نمىتواند آنها را قبول نمايد . ما براى آن كه چگونگى و علت اساسى اين حرف‌ها را پيدا كنيم ، ناچاريم كه مقدمه كوتاهى براى تبيين مسئله بياوريم : قبلًا بايد توجه داشت كه مراد از درك « عقل » چيست ؟ و كدام عقلى اين مسئله و به‌طور كلى مسائل مربوط به سورناتوراليست - ماوراءالطبيعه - را نمىتواند قبول كند ؟ اگر مقصود از درك عقل ، درك و احساس يك سلسله افكار و خيالاتى است كه در مخيله انسان خطور مىكند ، و طبق ميل نفسانى ، بعضى را قبول و برخى را رد مىكند ، و در واقع مىخواهد از هر چيزى كه براى خواهش‌هاى شهوانى و حيوانى او حدودى قائل شود ، آزاد گردد ، و به اصطلاح امروزى ، از پيروان ارگياستيك ( تمايل به عياشى ، مىگسارى ، هرزه درايى ) و فلسفه « بايد خوش بود » اگزيستانسياليسم است ، ما آن عقل را اصولًا عقل نمىدانيم و درك و عدم درك ، قبول و عدم قبول آن هم به هيچ‌وجه نمىتواند مدركيت و حجيت براى اثبات و نفى مسأله‌اى داشته باشد . به نظر ما ، عقل كه يك نيروى باطنى و غير مادى است - و شايد همين نيرو تنها وجه تمايز انسان و حيوان باشد - اگر آزاد و بىقيد ، و تابع جنبه حيوانى انسان گردد ، صفات اصلى و حقيقى خود را كه از جمله ديدن و درك حقيقت است ، از دست مىدهد . علاوه بر اين كه نمىتواند امام زمان را قبول كند ، خدا را هم قبول ندارد . به تعبير قرآن چشم و گوش و قلب آنها مهر خورده است و يا بيمارى درونى آنها درمان‌پذير نيست : « خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلوبِهِمْ وَعَلى سَمْعِهِمْ وَعَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ » و « فِى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبَونَ » آرى در اين هنگام است كه نور عقل خاموش مىشود ، قلب تاريك مىگردد و ديگر نور حقيقت و معرفت را درك نمىكند و « فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ » . فلان عقل مىگويد فلسفه اتوميسم « 1 » ، مشرب فلسفى صحيحى است كه تا

--> ( 1 ) . emsimotA : سيستم فلسفى كه به موجب آن ، جهان و كل عالم هستى ، در نتيجه تركيب تصادفى اتم‌ها به وجودآمده است و ذيميقراط فيلسوف يونانى قرن پنجم قبل از ميلاد ، بانى اين مشرب فلسفى است و مادىگرايان عصر ما هم در واقع پيروان اين مشرب هستند .