مىپروردم . در آن موقع وجود مولانا براى حكومت انگليس در هندوستان خيلى خطرناك شد و مولانا براى اولين مرتبه محبوس گرديد . سن مولانا در آن وقت 26 سال بود ، هنگامى كه مولانا از حبس بيرون آمد ، فداكارىهاى وى هر روز بيشتر مىشد و طولى نكشيد كه در سال 1923 ميلادى رياست حزب « كنگرهء ملى » را به‌دست گرفت . در آن موقع سن وى 34 سال بود . در تاريخ كنگرهء ملّى هندوستان وجود مولانا بى نظير است ، زيرا هيچ‌كس غير از مولانا در سن 34 سالگى نتوانسته است رئيس كنگره ملى بشود . البته مولانا در سن 24 سالگى مجلهء هفتگى « الهلال » را منتشر مىساخت و سه سال بعد تفسيرى بر قرآن كريم نوشت ، تمام علماى هند به اين تفسير به نظر حيرت و تحسين نگريسته و مولانا را با اكثريت آراء « امام الهند » ناميدند . در سال 1914 ميلادى در جنگ اول بين‌المللى مهاتما گاندى پشتيبان انگليس‌ها بود و در مساعى جنگ به آن‌ها كمك مىكرد و اين مولانا آزاد بود كه با مخالفت شديد ، فرياد اعتراض را بر ضدّ گاندى بلند كرد و حقيقت اينست كه در سال‌هاى اول قرن بيستم ، كسى كه نخستين بار در راه آزادى هند نداى استقلال را بلند كرد ، مولانا آزاد بود . از اين لحاظ او را « امام انقلاب » خواندند . آراء مشاهير دربارهء مقام مولانا پروفسور معروف انگليسى ولفريد اسميت در كتاب خود « اسلام