اسلامى دريافت نمود . اما اگر بخواهيم منصفانه داورى كنيم و درباره كتاب و فكر بلند « جرج جرداق » سخنى بگوييم ، بايست صادقانه بپذيريم كه در اين زمينه ، هيچ‌يك از نويسندگان مسيحى شرق و يا مستشرقان غرب ، نتوانسته‌اند كه به پايهء « جرج جرداق » برسند . به درستى كه اين سخن مرحوم آية الله شرف‌الدين « 1 » عين حقيقت است : يا جرداق ؟ ان شئت ان نقول فى عبقريتك و فى سفرك القيم الخالد ، كلمة ، فيجب ان تعيرنا بيانك و بنانك ! صرف‌نظر از « بولس سلامه » - چنان‌كه اشاره شد - مىتوان گفت كه هيچ پژوهش‌گر يا نويسندهء ديگرى تا به امروز نتوانسته مانند « جرج جرداق » شخصيت عظيم و جهانى رهبر بزرگ شيعيان ، امام علىبن ابىطالب عليه السلام و انديشه‌هاى والاى اجتماعى ، سياسى و اقتصادى آن حضرت را تجزيه و تحليلِ دقيق و عميق كند . بررسى و مطالعه كامل كتاب ، و دقت در تقريظهاى بىشمارى كه از طرفِ شخصيت‌هاى بزرگ و صاحب‌نظر اسلامى و غيراسلامى ، بر مؤلف رسيده ، و قسمت‌هايى از سى نمونهء آنها در پايان جلد پنجم كتاب ، تحت عنوان : « قالوا فى هذا الكتاب » درج شده است ، كمك شايانى به صحت ادعاى ما و بر درك عظمت كتاب و فكر باز و نكته‌سنج مؤلف آن ، خواهد نمود . نكته‌اى كه بلنداى فكر و تواضع كم‌نظير « جرج جرداق » را نشان مىدهد ، اين است

--> ( 1 ) . مرحوم آية اللَّه شرف‌الدين در نامه‌اى ديگر كه به « جرج جرداق » فرستاده‌اند ، مىنويسند : « . . ان شئتم ان اقول فى عبقريتكم كلمة فأعيرونى بيانكم » ؛ اگر بخواهيد درباره عظمت شخصيت شما كلمه‌اى بگويم ، بايد بيان خود را به من امانت بدهيد ! . . . » ( رجوع شود به ج 5 « الامام على : على و القومية العربية » بخش پايانى ، چاپ بيروت ، ص 1244 ) .