خود را بروز داده ، يا با شمشير به قتل رسيده و يا با آتش سوزانيده شده است و البته اين گروه بسيار كم و نادر بوده‌اند ! . و گروه ديگرى هم دين را به‌منزلهء منبع سودهاى مادى و منافع اقتصادى و عاملى از عوامل قدرت و حكومت تشخيص داده و با طبقه حاكمه دست به دست هم داده و مواهب زندگى را در ميان خود تقسيم كرده و ملت‌ها را در جهل و نادانى نگه‌داشته بودند تا آنان را براى برده‌شدن و سوارى دادن آماده سازند ! و متأسفانه اين گروه اكثريت بزرگى را تشكيل مىداده‌اند . و ما چون اكنون از مظاهر تعصب دينى در قرون وسطى و مطلع قرون جديد سخن مىگوييم ، از رفقاى خود - پدران روحانى مىخواهيم كه خشمناك نشوند ، و آنها كه به‌زودى نظريه ما را در مسأله مورد بحث خواهند ديد ، اكثريتشان هرگز خشمناك نخواهند شد ، زيرا آنان به‌طور آزاد و مختار ، راضى نخواهند شد به‌گروهى بپيوندند كه دين و نادانى همگانى را براى اجراى نيرنگ‌هاى خودشان به‌خاطر سود و بهره‌جويى و رياست به‌كار برده‌اند و بلكه بالاتر از اين ، آنان جانب گروهى از پاك‌مردان دينى را خواهند گرفت كه ستم ديدند و در راه تشخيص و دركى كه از انسانيت محض و تمايل درست به لزوم رفع جور و ظلم از توده مردم داشتند ، كشته شدند . و به زودى اين رفقاى ما ، همراه ما خواهند گفت : خليفه‌اى كه دستور داد به على ابن ابيطالب ناسزا گفته شود و مردم را غارت كرد ، مسلمان نبود و پاپى كه به سوزاندن « ساوونارولا » فرمان داد و به‌غارت‌كردن مردم پرداخت ، مسيحى نبود ! . و بايست در اينجا سخن پرارزش دانشمند بزرگ سلامه موسى را