يك جهت و دژهاى طغيان و تجاوز سياه از طرف ديگر ، با كمال وضوح براى ما نمايان خواهد شد . 2 . « ساوونارولا » كه به او لقب‌هاى زير را داده‌اند : پيامبر عصر نهضت « 1 » ، استوانه آزادى در قرون وسطى ، نشانه آزادى و انقلاب ، احياگر انسانيت ، و آموزگار نسل‌هاى آينده ، كسى است كه نهضت‌ها و جنبش‌هاى اصلاحى بعد از خود را از لحاظ معنوى حمايت كرده است ، چنان كه بانصوص صريح و آشكار حقوق گوناگون انسان را مشخص ساخت و در ميان تاريكىهاى استبداد و حكومت خودكامه ، سيستم جمهورى دمكراتيك را تحكيم بخشيد و افكار و آراى نوين را در روح اروپاييان تحريك كرد و به مبادى و اصول انقلاب كبير فرانسه نيز كمك و يارى نمود . آن افكار و آراى جديد ، آماده براى شكل گرفتن در مبادى انقلاب بزرگى شد كه ما به‌زودى اصول آن را ، به‌عنوان ثمرهء همهء قرون ، با اصول على بن ابيطالب مورد مقايسه قرار خواهيم داد . 3 . داستان « ساوونارولا » در مسئله تعصب و همزيستى ، يك حقيقت اساسى را براى ما روشن مىسازد و توضيح مىدهد كه انگيزهء اصلى نشان‌دادن تعصب دينى از جانب زمامداران و پدران روحانى مسيحى به‌دست آوردن سود و منفعت‌هاى مادى و از ميان‌بردن دشمنان سياسى و ساير كسانى است كه مانع راه اين سودپرستان منفعت‌طلب بوده‌اند . روش زندگى « ساوونارولا » و دشمنانش در اين زمينه ، خاطره

--> ( 1 ) . لازم به‌يادآورى نيست كه مراد از پيامبر ، پيامبر آسمانى نيست ! م