در رأس هر يك از كارهاى خود ، يكى از آنان را بگمار ، تا مغلوب كارهاى بزرگ نشود و بسيارى كارها ، باعث پريشانى او نگردد و هر نقصى كه در نويسندگانت باشد و تو نديده بگيرى ، آن نقص به‌گردن تو خواهد بود . سفارش بازرگانان و صنعتگران را بنما و به‌عمال خود دستور ده كه به‌آنان نيكى كنند ، خواه افراد اين صنف در يك جا مقيم باشند ، و اموال خود را براى تجارت و دادوستد به‌شهرهاى ديگر بفرستند و خواه خود به‌كسب اشتغال داشته و با دست خود احتياجات مردم را برآورند . اينان منشأ و سبب سودهايى هستند كه به مردم و كشور مىرسد ، و همين‌ها هستند كه منفعت را از نقاط دوردست ، از خشكى و دريا ، كوه و بيابان - يا جاهايى كه مردم نمىتوانند در آن گرد آيند و جرأت رفتن به آن را ندارند - به‌سوى تو جلب مىكنند . اين بازرگانان و صنعتگران مردمى آرام و صلحجو هستند ، كه هيچگاه خطر نافرمانى و ايجاد فتنه در ايشان نيست . امور اين طبقه را چه در مركز فرمانروايى خود ، و چه در شهرهاى اطراف ، به‌دقت رسيدگى كن و به آنان توجه داشته باش . با همه صفات نيكى كه درباره بازرگانان گفته شد ، بسيارى از ايشان در دادوستد سختگير ( و تنگ‌نظر ) همچنين بخيل‌اند ، و نيز احتياجات و مواد خوراكى مردم را احتكار « 1 » مىنمايند ؛ در خريد و فروش زورگو هستند كه اين اعمال براى عامه مردم زيان‌آور ، و براى

--> ( 1 ) احتكار آنست كه كسى مواد خوراكى مورد احتياج مردم را جمع و نگهدارى كند ، تا در بازار كمياب شود و مردم ناچار گردند با قيمت گران‌تر بخرند . احتكار در غيرمواد خوراكى نيز صدق مىكند . . . م