همه ياران پيامبر معترفند كه پيامبر يك‌بار فرمود : على در قضاوت از همه شما برتر است . « قاضىترين شما على است » . على براى اين از همه مردم دوران خود در قضاوت برتر بود كه از همه آنها بر فقه و شريعت كه منبع و منشاء قضاوت در اسلام است ، آشناتر و داناتر بود ، و علاوه بر آن ، در نيروى تعقل و تفكر نيز آنچنان بود كه بتواند در موارد بروز اختلاف ، وجهى را كشف و بيان دارد كه به واقعيت نزديكتر باشد و با منطق صحيح ، بيشتر انطباق يابد . و از طرف ديگر ، على به جهت صفاى وجدان و پاكى درون قادر بود علم و آگاهى خود را در قضاوت ، به بهترين روشى ، اجرا كند و در حكم و داورى ، عدالت را بر پايه‌اى از عقل و وجدان - هردو - استوار سازد . و از عمربن خطاب نقل شده كه به على گفت : « اى ابوالحسن ، خداوند مبارك نگرداند هر مشكلى را كه تو در آن حكم و داورى نكنى » و : « اگر على نبود ، عمر هلاك مىشد » و : « هنگامى كه على در مسجد حاضر باشد ، هيچ‌كس فتوى ندهد » ! « 1 » ما دربارهء عظمت على در قضاوت ، و زواياى تاريكى كه او در قضاوت روشن نموده است - آنجا كه بين على و اصول وى و رجال انقلاب كبير فرانسه و مبادى آنها مقايسه خواهيم نمود - به‌طور مفصل بحث خواهيم كرد . * * * از آنجا كه علىبن ابيطالب از آن كسانى بود كه در امور به ظواهر

--> ( 1 ) « لا بارك الله فى معضلة لم تحكم فيها يا ابالحسن » و « لولا على لهلك عمر » و « لا يفتيّن احد فىالمسجد و علىّ حاضر . »