را محبت خدا بوده اما نه آنكه اين اعمال ناشى از عشق شده بلكه از وحى و الهام حق سبحانه و تعالى بوده و نه اينكه بروز آن كرامات و مقامات از آثار عشق بوده بلكه از آثار تلك الرسل فضلنا بعضهم على بعض ( الخ ) بوده . بالجمله متصوفه قرون وسطى بزعم خود عشق را بهترين سبب و يگانه چيز براى تصفيه باطن و وصول به حق و استغناء از عقل و نقل يافتند . لذا به او بيشتر اهتمام دادند و او را بر همه چيز مقدم داشتند و سالكين را بزعم خود بسوى عشق ارشاد كردند ، و رياضتها را بيشتر در سبيل تحصيل عشق مصروف داشتند ( شرح عشق مفصلا در قسمت دوم در شرح حال حافظ ميآيد مراجعه كنيد ) . ذكر خفى و جلى ديگر از اصول ذكر است . ذكر خفى قلبى و ذكر جلى لسانى اينهم نوعى از رياضت است و از مخترعات قرون وسطى است در قرون اول نام و نشانى از دستور ذكر نيست چه رسد بمتصوفه قبل از اسلام اين را هم متصوفه قرون وسطى مؤيد براى رياضت و تصفيه باطن و حصول عشق و وصول به حق يافتند پس ذكرهائى از خود اختراع كردند و هر يك را بنوعى دستور ذكر دادند و ميدهند . تبعيت از مرشد ديگر از اصول تبعيت از پيراست يعنى معلم و استاد و سر سپردن بوى و فرمان بردن از وى در هر امر بطوريكه مريد نسبت بمرادفانى