الشيخ محمد جواد الخراساني
92
مهدى منتظر (عج) (فارسى)
و از تمسّك حضرت به قضيّهء حضرت موسى عليه السّلام معلوم مىشود براى حضرت مهدى عليه السّلام نيز دو وقت است : يكى محتوم و ديگرى غير محتوم ، يعنى يكى جزمى و يقينى و ديگر احتمالى و آن وقت محتوم را به تصريح اخبار گذشته نمىدانند و اما وقت احتمالى غير محتوم را مىدانند اما نمىگويند ، مباد آنكه بر خلاف شود وجهش هم بر مردم پوشيده بماند پس ايشان را رمى به كذب كنند . از اين جهت فرمود : اگر ما به شما اخبارى كرديم راجع به فرج جزئى يا كلّى و آن چنان نشد بگوييد « صدق اللّه » زيراكه ما از خدا إخبار كردهايم و خدا هم دروغ نگفته ، بلكه يا آن امر از امور محتومه نبوده و جهات ديگرى سبب شده كه نشده و يا آن وقت ، وقت حتمى نبوده پس به عللى تأخير افتاده . ذكر حوادث و وقايعى كه در دوران غيبت رخ مىدهد بدان كه حوادث و وقايعى از ابتداى غيبت تا هنگام ظهور رخ خواهد داد كه از آنها پيشگويى شده وى اينها بر دو نوعند نوعى علامتند و نوعى نه ، بلكه صرفا حوادثى است كه در دوران غيبت و در طول اين مدت اتفاق مىافتد ، خواه صد سال پيش از ظهور باشد و خواه پانصد سال و خواه بيشتر و يا كمتر ، فقط مقصود اين است كه اين امور بعد از غيبت اتفاق خواهد افتاد . و آنها كه علامتند بر دو نوعند : نوعى علامت قرب ظهور است ، يعنى علامت آن است كه ظهور نزديك است و چند سالى بيش نخواهد بود و نوعى علامت ظهور است كه در آن سال ظاهر مىشود يا ظاهر شده ، و بعضى از اين امور حتمى است يعنى حتمى الوقوع كه حتما واقع خواهد شد و بعضى غير حتمى كه محتمل است واقع نشود . و نيز بدان كه بعضى از آنها كه اطلاق علامت بر وى شده حتمى العلامة است يعنى چون واقع شود مسلّم نشانهء قرب ظهور يا خود ظهور است و بعضى غير حتمى العلامة يعنى با اينكه واقع شود لازم نيست كه علامت قرب ظهور يا خود ظهور باشد بلكه ممكن است كه واقع شود و مع ذلك ظهور به تأخير افتد ، مانند اختلاف بنى العباس