براى حق دولتى و براى باطل دولتى و دولت حق را در آخر قرار داده ، اولياء خدا در دولت باطل با خائف و مقهورند و يا غائب و مستور و ناچار است كه هريك از دو دولت استيفاى كامل از دولت خود كند . دولت باطل كه دولت ابليس است انتهاى او تا روز قيام آن حضرت است ، چنان‌كه در قرآن است كه ابليس گفت : ( رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ) « پروردگارا مرا مهلت ده تا روز قيامت » . خداوند فرمود : « فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ ) « 1 » « تو از مهلت داده شدگانى تا روز ميقات معلوم ، - كه روز قيامت قائم عليه السّلام است - » . پس بايد ابليس استفادهء كامل و بهره‌بردارى تمام از دولت خود كند و چون به تاريخ برگرديم و نيك بررسى كنيم ، اگر منصف باشيم خواهيم ديد كه دولت ابليس در ازمنهء گذشته اگرچه به طول انجاميده بهره‌بردارى كامل نكرده ، چندى است كه در اين ازمنهء اخير تازه مىخواهد بهره‌بردارى كند و به‌طورى كه مقصود او است تاحدى نائل شود ، اگر ازمنه سابق را با اين زمان اخير مقايسه كنيم ، خواهيم ديد كه هيچ وقت اين‌گونه اسباب فسق و فجور و لهو و لعب و آزادى از همه جهت و اسباب ظلم و تعدى و جور و همه انواع قبائح فراهم و آماده نبوده پس بايد غيبت آن‌قدر طول بكشد كه شيطان تا حدى به آرزوى خود برسد . علت دوم : اين‌كه هر صنفى به حكومت برسد تا از امتحان بيرون آيند . حضرت صادق عليه السّلام فرمود : « دولت ما آخر دولت‌ها است ، نماند اهل بيتى كه خدا براى آن‌ها حكومت و دولتى مقرر كرده مگر اين‌كه همه به دولت خود برسند ، تا اين‌كه چون سيرهء مرا ببينند نگويند اگر ما مالك امر مىبوديم نيز چنين رفتار مىكرديم » . « 2 » ايضا آن حضرت فرمود : « نخواهد بود اين امر تا نماند هيچ صنفى از مردم مگر اين كه ولايت پيدا كنند بر مردم ، تا اين‌كه كسى نگويد اگر ما ولايت مىيافتيم عدالت

--> ( 1 ) - حجر 38 - 36 . ( 2 ) - غيبت طوسى 472 ح 493 ؛ اثباة الهداة 3 / 516 ح 369 .