الشيخ يد الله الدوزدوزاني التبريزي
8
خمس در عصر پيامبر (ص) و پاسخ به برخى شبهات (فارسى)
اما امتياز اين كتاب به اين خلاصه نمىشود . امتياز ديگر كتاب آن است كه به مسألهاى مىپردازد كه اگر چه مسأله نوپديدى نيست ، و قرنها است در حوزهها مطرح بوده ، ولى از آن جا كه در همين حوزههاى علميه پاسخهاى متعددى به آن داده شده است ، ترجيح يك قول بر اقوال ديگر ، مبتنى بر بررسى مبانى علمى مهمى است كه اگر توسط اهل تخصص كافى تبيين گردد ، ميدان وسيعى براى بررسى و آشنايى با مبانى اساسى دين شناسى حوزههاى علميه را در دسترس همه - اعم از حوزويان و غير حوزويان - قرار مىدهد . در اين كتاب مباحث كلامى بسيار كليدىاى در ذيل مسأله اصلى مطرح شده ، كه أحيانا از اصل موضوع كتاب مهم تر است . نكته آخرى هم كه خوب است اشاره شود اهميت موضوعى است كه در اين كتاب بدان پرداخته شده است . كاركرد خمس در انديشه و تاريخ شيعه آن چنان جايگاهى به آن داده است كه دستبرد در آن مىتواند خطرناك باشد . توضيح مطلب نياز به مقدمهاى كوتاه دارد . با تبديل خلافت به نظام سلطنت بعد از پيامبر ، غالب مردم دريافتند كه نظام موجود ، اسلامى نيست . به دنبال اين آگاهى عمومى ، سه نوع موضع تاريخى در ارتباط با دستگاه حاكم اتخاذ شد : سازش ، مبارزه علنى و أحيانا مسلحانه ، و مبارزه منفى يا تشكيل دولت در دولت . ائمه مذاهب بزرگ اهل سنت ، اگر چه در ابتدا مقاومتى در برابر دستگاه حاكم از خود نشان دادند ، و چوب حكومتها نيز بر بدنشان نشست ، ولى به تدريج وقتى تأثيرى در تلاششان نديدند ، به سازش روى آوردند ، و أحيانا به دين رسمى حاكميت بدل شدند . خوارج راه مبارزه علنى و گاه مسلحانه را در پيش گرفتند ، و البته خيلى زود مضمحل شدند .