الضَّالِّينَ » را قرائت مىكرد . مردم سكت ايشان در پايان قرائت براى نفس تازه كردن را خوش داشتند . " » « 1 » [ 1 / 616 ] شاهد ديگر ، روايتى است كه صدوق با سند خود به گروهى ، از امام صادق عليه السلام نقل كرده است . در اين حديث طولانى ، امام عليه السلام پس از بيان مشاهدات پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم در شب معراج و علت اذان و تكبير آغاز نماز ، مىفرمايد : « هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم از تكبير آغاز نماز فارغ گرديد ، خداوند فرمود : " اكنون به من رسيدى ، پس نام مرا ببر . " حضرت گفت : « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » ، بدين جهت « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » در آغاز سوره قرار گرفت . سپس خداوند به او فرمود : " مرا حمد كن . " حضرت نيز گفت : « الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » . . . و چون به « وَ لَا الضَّالِّينَ » رسيد ، از روى شكرگزارى گفت : « الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » . خداوند عزيز جبّار فرمود : " ذكر مرا قطع كردى ، پس نام مرا ببر . " بدين جهت « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » پس از حمد ، در آغاز سورهء ديگر قرار داده شد . » « 2 » به همين دليل ، برخى از پيشينيان مقيّد به گفتن آمين نبودند . [ 1 / 617 ] ابن ابى شيبه از مجاهد روايت كرده است : « هنگامى كه امام « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ » را گفت ، بگو : اللّهم إنّى أسألك الجنّة وأعوذ بك من النار . » « 3 » [ 1 / 618 ] نيز وى از ربيع بن خيثم نقل كرده است : « هنگامى كه امام گفت : « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ » ، از هر دعا كه مىخواهى ، يارى بجوى . » « 4 » [ 1 / 619 ] هم‌چنين وى از ابراهيم نخعى روايت كرده است : « مستحب بود كه هرگاه امام بگويد : « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ » ، گفته شود : اللّهم اغفر لى

--> ( 1 ) . ابن ماجه ، ج 1 ، ص 278 ؛ اسد الغابه ، ج 2 ، ص 355 . ( 2 ) . العلل ، ج 2 ، ص 315 ؛ بحار الانوار ، ج 18 ، ص 358 . ( 3 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 45 ؛ المصنّف ، ج 2 ، ص 316 . ( 4 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 45 ؛ المصنّف ، ج 2 ، ص 315 .