كرده است : « مردم آمين گفتن را ترك كردند ؛ در حالى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پس از « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ » آمين مىگفت ؛ به گونه‌اى كه افراد صف اول مىشنيدند و از همهمهء آن ، مسجد به لرزه مىافتاد . » « 1 » چگونه ممكن است مسلمانان در آن عصر ، سنتى را ترك گويند كه اصحاب به آن شكل وحشتناك [ و فرياد بلند ] ، به كار مىبستند ! عبد اللَّه ياد شده كسى است كه مالك ، بر وى اعتماد كرده و در فتواى خود در مورد بلند گفتن آمين ، به او استناد كرده است . « 2 » [ 1 / 614 ] هم‌چنين در حديث سمرة بن جندب گذشت كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پس از پايان قرائت سورهء حمد ، لحظه‌اى ساكت مىشد . « 3 » صدوق گويد : « اين حديث ، دليلى استوار است بر اين كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پس از قرائت حمد ، نه آهسته و نه بلند ، آمين نمىگفت ؛ زيرا كسى كه آهسته يا بلند ، سخنى بر زبان مىآورد ، ساكت نمىباشد » « 4 » ؛ به ويژه آن كه روايات ذكر آمين بر لزوم شنيدارى بودنِ آن اتفاق دارند كه اين ، با سكوت محض منافات دارد . [ 1 / 615 ] ابن ماجه در صحيح خود ، به طور مسند از سعيد از قتاده از حسن از سمرة بن جندب روايت كرده است كه وى گفت : « دو سكوت كوتاه ( سكت ) را از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ثبت كردم ، ولى عمران بن حصين آن را انكار كرده از اين رو به ابىّ بن كعب در مدينه نامه نوشتيم [ و از او پرسيديم ] . وى در پاسخ نوشت : " سمره آن را [ درست ] ثبت كرده است . " » سعيد گويد : « از قتاده پرسيديم كه آن دو سكت چيست ؟ وى گفت : " هنگامى كه وارد نماز مىشد ؛ و آن گاه كه قرائت را به پايان مىرساند . " سپس گفت : " [ مورد دوم ] زمانى بود كه « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا

--> ( 1 ) . ابن ماجه ، ج 21 ، ص 278 . ابن حبّان آن را در صحيح خود ، با سندى ديگر روايت كرده است . ( بنگريد به : حاشيهء ابن ماجه ) . ( 2 ) . بنگريد به : ابن كثير ، ج 1 ، ص 33 . ( 3 ) . اين حديث در بحث قرائت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در نماز ، گذشت . ( 4 ) . خصال ، ص 75 .