الشيخ محمد هادي معرفة (مترجم: ايروانى)
559
التفسير الأثرى الجامع (تفسير اثرى جامع) (فارسى)
اى اهل كتاب ، در دين خود به ناحق ، غلوّ نكنيد و از پىِ هوسهاى گروهى نرويد كه پيش از اين گمراه گشتند و بسيارى [ از مردم ] را گمراه كردند و [ خود ] از راه راست منحرف شدند . » « قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً » « 1 » ؛ « بگو : همانا پروردگارم مرا به راه راست هدايت كرده است ؛ دينى پايدار ، آيين ابراهيم حقگراى . » « ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ . إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ » « 2 » ؛ « ابراهيم نه يهودى بود و نه نصرانى ، بلكه حق گرايى فرمانبردار بود و از مشركان نبود . در حقيقت ، نزديكترين مردم به ابراهيم ، همان كسانى هستند كه از او پيروى كردهاند و [ نيز ] اين پيامبر و كسانى كه [ به آيين او ] ايمان آوردهاند ؛ و خدا سرپرست مؤمنان است . » « وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا » « 3 » ؛ « دين چه كسى بهتر است از آن كس كه خود را تسليم خدا كرده و نيكوكار است و از آيين ابراهيم حقگرا پيروى كرده است ؟ خدا ابراهيم را دوست [ خود ] گرفت . » [ 1 / 570 ] صدوق با سند خود به فضل ، در بيان علل احكام ، از امام رضا عليه السلام روايت كرده : « « صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ » پافشارى در درخواست و رغبت [ به هدايت ] و يادآورى نعمتهاى پيشين او بر اوليائش و رغبت به چنان نعمتهايى است . « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ » پناه بردن [ به خدا ] است از اين كه جزو معاندان كافر و از كسانى باشد كه او و امر و نهى او را سبك مىشمرند . « وَ لَا الضَّالِّينَ »
--> ( 1 ) . انعام ( 6 ) 161 . ( 2 ) . آل عمران ( 3 ) 67 و 68 . ( 3 ) . نساء ( 4 ) 125 .