نوشت . [ 1 / 380 ] قرطبى گويد : در مصنّف ابو داوود آمده است كه شعبى ، ابو مالك ، قتاده و ثابت بن عماره گفته‌اند : « پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » را ننوشت تا اين كه سورهء نمل نازل گرديد . » « 1 » [ 1 / 381 ] وى گويد : حسن نيز گفته است : « « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » در هيچ جاى قرآن نازل نشد ؛ مگر در سورهء " طس " : « إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » . » « 2 » پاسخ اساسى ، آن است كه گزارش‌هاى ياد شده ، روايات مرسلى هستند كه اعتبارى ندارند . [ 1 / 382 ] مسلم از انس روايت كرده است كه وى گفت : « پشت سر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ، ابوبكر ، عمر و عثمان نماز گزاردم . آنان با « الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » آغاز مىكردند و « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » را نه در آغاز و نه پايان قرائت ، ذكر نمىكردند . » [ 1 / 383 ] نيز از او نقل شده است : « از هيچ يك از آنان ، قرائت « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » را نشنيدم . » « 3 » در حاشيهء صحيح مسلم آمده است : « معنايش اين است كه آنان بسمله را آهسته مىخواندند ؛ چنان كه استعاذه را آهسته مىگفتند . نيز مقصود از اين كه آنان با الحمد للَّه‌آغاز مىكردند ، همين معناست . » دليل بر اين تأويل ، روايت خود انس است كه گويد : « پشت سر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ، ابوبكر و عمر نماز گزاردم ؛ از هيچ يك از آنان نشنيدم كه « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » را بلند بخواند . » « 4 »

--> ( 1 ) . قرطبى ، ج 1 ، ص 92 . نيز بنگريد به : ابو داوود ، ج 1 ، ص 182 . ( 2 ) . قرطبى ، ج 1 ، ص 95 . ( 3 ) . همان . نيز بنگريد به : مسلم ، ج 2 ، ص 12 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 18 ، وى آن را از انس ، به نقل از صحيحين‌روايت كرده ؛ كنز العمّال ، ج 8 ، ص 118 . ( 4 ) . قرطبى ، ج 1 ، ص 96 .