سوره‌ها و سرآغاز آيات در همهء قرآن ، استعاذه را آهسته و بسمله را بلند مىگفت . از حمزه نيز دو وجه روايت شده است : يكى ، اخفاى آن در همهء قرآن و دوم ، جهر استعاذه ، تنها در ابتداى سورهء فاتحه و آهسته خواندن آن در ساير قرآن . [ 1 / 156 ] اين مطلب را حافظ بزرگ ابو الحسن دارقطنى در كتابش روايت كرده است . او از ابو الحسن بن منادى از حسن بن عباس از حلوانى از خلف از سليم از حمزه روايت كرده است كه وى در آغاز سورهء فاتحة الكتاب ، استعاذه و بسمله را با جهر مىخواند ، سپس در همهء قرآن ، آن را آهسته قرائت مىكرد . . . « 1 » [ 1 / 157 ] در حديث حنان بن سدير نيز نقل شد كه او پشت سر امام صادق عليه السلام نماز گزارد ، پس حضرت با جهر ، استعاذه كرد ، سپس « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » را [ نيز ] بلند خواند . « 2 » شيخ محيى الدين نووى در اين مسأله ، دو نظريه از امام شافعى گزارش كرده است : نخست ، يكسان انگارىِ بلند و آهسته خواندن . كه در « الامّ » بر آن تصريح كرده است . دوم ، اين كه جهر سنت مىباشد كه در « الإملاء » بر آن تصريح كرده است . وى گويد : « ابو هريره آن را با جهر و ابن عمر آهسته مىخواند كه همين نظريه نزد مشهور اصحاب ما « 3 » صحيح‌تر و ديدگاه برگزيدهء ماست . » ابن جزرى گويد : « از ابو على طبرى نقل شده كه آهسته خواندن آن مستحب است . اين ديدگاه ابو حنيفه و احمد و نيز مالك ، در عبادت رمضان مىباشد . » وى در ادامه ، مىگويد : « متأخران دربارهء مفهوم اخفاء اختلاف نظر دارند . بسيارى از ايشان آن را به معناى كتمان ( پنهان كردن ) دانسته‌اند كه در اين صورت ، ذكر آن در ذهن ، بدون تلفظ ، كفايت مىكند . مشهور نيز گفته‌اند كه منظور از آن ، آهسته خواندن است . . . كه بنابراين معنا ، اگر به گونه‌اى تلفظ شود كه خود گوينده

--> ( 1 ) . النشر فى القراءات العشر ، ج 1 ، ص 252 . 253 . ( 2 ) . الوسائل ، ج 6 ، ص 134 . شيخ در رجال خود ( ص 177 ) گويد : « حمزه شاگردى امام صادق عليه السلام را كرد . » ( 3 ) . عراقىها .