قول ما بپذيريد كه موافق قرآن و سنت باشد يا همراه آن ، شاهدى از احاديث پيشين ما بيايد . . . تقواى الهى پيشه كنيد و احاديث مخالف سخن پروردگار متعال و سنت پيامبرمان را - كه منسوب به ماست - نپذيريد . هرگاه ما سخنى بگوييم ، آن را مستند به سخن خداوند و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىكنيم . » « 1 » امام عليه السلام معيار شناخت صحيح از سقيم را عرضه بر مطالب قطعى كتاب خدا و سنت پيامبرش قرار داده است . حديثى كه شيخ ابو الفتوح رازى مفسر روايت كرده ، روشن‌تر و شفاف‌تر است : [ م / 21 ] رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : « هرگاه حديثى از من به شما رسيد ، آن را بر كتاب خدا و حجت عقل‌هاى خود عرضه كنيد . » « 2 » حضرت ، حجت عقل را در كنار كتاب خدا ، معيار ارزيابى قرار داده است . مراد از حجت عقل ، حكم بديهى عقل رشيد و حكمت آشكار و استوار است ، از اين رو : [ م / 22 ] هرگاه عبد اللَّه بن عباس حديث بازگو مىكرد ، مىگفت : « هرگاه شنيديد من از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم حديث مىگويم ، ولى آن را در كتاب خدا يا نزد مردم ، پسنديده نيافتيد ، بدانيد كه بر حضرت دروغ بسته‌ام . » « 3 » بنابراين آموزه‌هاى مشهور و شناخته شدهء قطعى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم معيار ردّ روايات شاذ و بى اساس است كه درك عقل پسنديده و شايسته ، آن را پشتيبانى نمىكند . بر اين اساس مراد ، موافقت يا مخالفت لفظى با كتاب نيست ، بلكه معيار ، مخالفت جوهرى است ؛ به گونه‌اى كه با روح اسلام - كه در همهء قوانين و احكام و سنن آن جارى است - منافات داشته باشد . تشخيص صحيح اين معيار نيز از فقيه هوشمندى بر مىآيد كه آموزه‌ها و حدود دين و اسرار شريعت را بشناسد . اگر يك روايت ، با هر گونه اسناد ، با طبيعت قوانين دين در كتاب و سنت ،

--> ( 1 ) . رجال كشّى ، ج 2 ، ص 489 . ( 2 ) . ابو الفتوح ، ج 5 ، ص 368 ، ذيل آيهء 40 سورهء نساء . ( 3 ) . دارمى ، ج 1 ، ص 146 .