ديدگاه‌هاى گوناگون دربارهء حروف مقطعه ديدگاه‌ها دربارهء حروف مقطعهء آغاز سوره‌ها ، گوناگون مىباشد و چه بسا به بيست نظريه يا بيشتر برسد ؛ چنان كه امام فخر رازى در تفسير كبير خود بر شمرده است . البته گرايش‌هاى اصلىِ شكل دهندهء اين ديدگاه‌ها بر يكى از سه مبناى ذيل استوار است : 1 . حروف مقطعه از متشابهات قرآن و از مجهولات مطلق و دانشى پنهان و رازى پوشيده است كه خداوند دانش آن را ويژهء خود ساخته است . [ م / 190 ] از شعبى نقل شده است كه وى گفت : « به ظاهر آن ايمان داريم و علم آن را به خدا وا مىنهيم . » « 1 » متكلمان اين باور را نكوهش كرده ، جهل مطلق را به گونه‌اى كه حتى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و ديگر امناى وحى از آن آگاه نباشند ، در هيچ جاى قرآن نمىپذيرند . چگونه ممكن است در كتابى با وصف مبين ( آشكار ) مطلبى يافت شود كه بر همهء انسان‌ها پوشيده باشد ؟ خداى تعالى فرمود : « كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ » « 2 » ؛ « [ اين ] كتابى مبارك است كه آن را بر تو نازل كرديم تا در [ بارهء ] آيات آن بينديشند ، و خردمندان پند گيرند . » آرى ، اگر مقصود ، پنهان شدن از عموم مردم و اختصاص دانش آن به اولياى مخلص خداوند باشد ، [ مبنا تغيير مىيابد و ] به ديدگاه دوم باز مىگردد . 2 . حروف مقطعه رموزى بين خدا و رسول اوست كه جز پاكان و امناى وحى او ، بدان دست نمىيابند . صاحب دلان گويند : سخن گفتن با رمز و اشارت شيوهء عاشقان در مسير مهر ورزى است ؛ حبيب را از آن آگاه و رقيب را از آن بيگانه مىدارند : بين المحبين سرّ ليس يُفشيه * قول و لا قلم للخلق يحكيه ( بين عاشق و معشوق ، رازى است كه آن را نه سخنى افشا سازد و نه قلمى

--> ( 1 ) . البرهان ، ج 1 ، ص 173 . ( 2 ) . سورهء ص ( 38 ) 29 .