لقمانِ ( يا سلمان ) زمان خود بود ؛ چه ، او محضر چهار امام را درك كرد و در خدمت آنان بود : امام سجاد ، امام باقر ، امام صادق و امام كاظم عليهم السلام . » « 1 » ابن نديم دربارهء او مىگويد : « او از نخبگان ثقات است . » « 2 » سيد صدر مىگويد : « بزرگِ شيعيان كوفه بود كه همه از سخنش شنوايى داشتند . » روايات تفسيرى او قابل اعتماد است و طبرى ، ثعلبى ، ابن كثير و ديگران بر آن تكيه كرده‌اند . حاكم [ نيشابورى ] احاديث او را نقل كرده و صحيح دانسته است ؛ نيز ديگر محدثان برجسته هم‌چون ترمذى ، ابن ماجه ، خطيب ، ابن ابى شيبه ، طحاوى و مانند آنان . ابو حمزه ثمالى تفسيرى دارد كه استاد عبد الرزاق حرز الدين آن را گرد آورده است . « 3 » وى در سال 148 از دنيا رفت . 11 . ابن ابى ليلى ، ابو عبد الرحمان ، محمد بن عبد الرحمان بن ابى ليلى انصارى كوفى فقيه : عجلى گويد : « وى فقيهى سنت شناس ، بسيار راست‌گو ، آگاه به قرآن و [ در شمار ] شريف‌ترين مردم بود . » او منصب قضاوت كوفه را در در عهد يوسف بن عمر ثقفى بر عهده داشت . « 4 » وى در سال 148 درگذشت . 12 . شِبْل بن عَبّاد ، ابو داوود مكى : وى از قاريان مفسر بود . او از ابو طفيل ، ابن كثير ، ابن سهل بن سعد ساعدى ، زيد بن اسلم ، سويد بن حجير ، ابن ابى نجيح و ديگران روايت كرده است . او در سال 148 و بنا بر قولى ، پس از سال 150 درگذشت . 13 . ابن جُرَيج ، عبد الملك بن عبد العزيز بن جُرَيج ، رومى تبار : وى از گنجينه‌هاى دانش بود كه فقيه و امام اهل حرم مكه شد . وى نخستين كسى است كه گردآورى ، تدوين و تبويب حديث را در مكه به عهده گرفت . او از عطاء بن ابى رباح ، ابن ابى طلحه ، زيد بن اسلم ، صالح بن كيسان ، طاووس ، ابن ابى مليكه ، عطاء خراسانى ، عمرو بن دينار و گروهى بسيار ، روايت كرده است . شيخ او را از

--> ( 1 ) . اختيار معرفة الرجال ، ج 2 ، ص 458 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 70 . ( 3 ) . اين تفسير در سال 1420 ق چاپ شد . ( 4 ) . سير اعلام النبلاء ، ج 6 ، ص 310 - 312 .