تفسير اثرى در نخستين مراحل پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نسبت به قرآن ، جايگاه مفسرى آگاه به معانى كلام خداى تعالى را داشت . خداوند به او فرمان داده بود كه در كنار تبليغ ، به تبيين و تفسير بپردازد . حضرت نيز بدين كار اقدام كرد و در اين راه كوشيد و رسالت خويش را به كمال ، به سرانجام رساند . لازمهء اين سخن آن است كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم براى همهء موارد مبهم يا پرسش برانگيز قرآن ، پاسخى كافى و شرح و بيانى وافى و كامل مطرح كرده باشد ؛ خواه به صورت تبيين براى عموم مردم يا ويژهء صحابه بزرگوار خود . حضرت مشكلى را رها نساخت ، جز آن كه راه حل آن را بيان كرد و هيچ مسألهء دشوار و معضلى را باقى نگذارد ، مگر آن كه راه كار درمان آن را نمايان ساخت ؛ تا هنگام رفتن نزد پروردگارش ، كتابى با نشانه‌هايى آشكار ، مقاصدى شرح داده شده ، راهى روشن و بى هيچ پوشيدگى و ابهام ، نزد امت خود به وديعت نهاده باشد و بدين سان ، فرمان خداى تعالى را بدون سستى و كوتاهى ، به انجام رسانده و براى خداوند ، حجتى رسا باشد . اين مطالب ، ترديدناپذير است . ما در آثار پيشين خود دربارهء تفسير در عهد رسالت سخن گفته و اين نكته را بررسى كرده‌ايم كه آيا پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم تبيين همهء قرآن را به سرانجام رساند . پاسخ