استاد ما ، امام خوئى « 1 » استدلال آنان را اين گونه ردّ كرده كه آيه در سياق سوره‌هاى مكى است و شايد مدتى پيش از هجرت نزول يافته باشد ؛ چرا كه مجموعهء سوره‌هاى نازل شده در مكه ، 86 سوره است و شمارهء نزول اين سوره ، 61 مىباشد . توبيخ يا عتاب نيز بدين روست كه آنان ، خود را از نورانى شدن به نور اسلام محروم ساخته‌اند كه محروميت از فرايض واجب - كه زكات نفس و تطهير آن است - از جملهء اين محروميت مىباشد . اين محروميت نيز به سبب لجاجت آنان در برابر حق صريح است ؛ بنابراين توبيخ بر ترك اسلام است كه ترك فرايض ارزشمند آن را در پى دارد ؛ نه آن كه به صورت مستقيم ، توبيخ بر ترك زكات باشد . افزون بر اين زكات پس از هجرت به مدينه ، واجب گرديد و در مكه ، حتى بر مسلمانان واجب نبود . البته در دوران مكى ، انفاق در راه خدا - كه زكات به مفهوم عام خود ، بر آن اطلاق شده است - تشريع شده بود . * * * 3 . سياق يك يا چند آيه : سياق در يك يا چند آيه بسيار است و به كمك آن ، گاه معنايى براى يك واژه متعين مىگردد . براى نمونه واژهء « الدّين » در چندين معنا به كار رفته است كه در بسيارى از موارد ، با راهنمايى سياق ، يكى از معانى آن مشخص مىگردد ؛ مانند آيهء « هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ » « 2 » ؛ « او كسى است كه پيامبرش را با هدايت و دين حق فرستاد تا آن را بر همهء اديان پيروز گرداند ؛ هرچند مشركان خوش نداشته باشند . » مراد از دين ، به قرينهء سياق ، آيين و شريعت است . هم‌چنين است در آيهء « وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفاءَ » « 3 » ؛ « تنها ، فرمان يافته بودند كه خدا را بپرستند و در حالى كه به توحيد

--> ( 1 ) . در جلسهء درس در نجف اشرف . ( 2 ) . توبه ( 9 ) 33 . ( 3 ) . بيّنه ( 98 ) 5 .