نظريهء نوين نيز مىگويد : اساس هستى « سَديم » « 1 » ( تودهء گاز ) بوده كه جمع آن « سُدُم » است . سديم هم‌چون قطعه ابرى از گاز و غبار است و بهترين تعبير براى آن ، واژهء « دخان » مىباشد كه در قرآن آمده است ؛ تودهء گازى عظيمى كه ستارگان ، سياره‌ها و ديگر اجرام آسمانى ، بر اثر تراكم اين تودهء گازى - كه در فضا وجود دارد - پديد آمده‌اند . اين بخش از تفسير آيه را در مباحث اعجاز علمى قرآن شرح داده‌ايم . « 2 » * * * 2 . سياق سوره : هر سوره سياق ويژهء خود را دارد و به جايگاه نزول آن اشاره مىكند كه در آغاز بعثت بوده است يا پس از آن و پيش از هجرت يا پس از هجرت ؛ روزگارى كه مسلمانان در ضعف بودند يا در قوت و شوكت ؛ در مقام تهديد و در فضايى تاريك يا در جايگاه تشريع و در فضايى آرام . بدين سان ، گاه در پرتو سياق ، وجه دلالت آيه روشن مىگردد كه تكليف است يا ارشاد ؛ بشارت است يا انذار و شرايطى مانند آن كه آيه را در بر مىگيرد ؛ شرايطى كه اهل دقت و تحقيق بدان توجه دارند . براى نمونه خداى تعالى در توبيخ مشركان مىفرمايد : « وَ وَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ . الَّذِينَ لا يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ » « 3 » ؛ « واى بر مشركان ؛ آنان كه زكات نمىدهند و به آخرت كافرند . » اين سخن ، توبيخى گزنده براى آن مشركانى است كه فريضهء زكات را به پا نمىدارند . برخى از فقيهان به اين آيه استدلال كرده‌اند كه كفار ، شرعاً ، مكلف به فروع دين مىباشند ؛ چنان كه عقلًا به اصول دين مكلف‌اند .

--> ( 1 ) . سديم در اصل ، مِه يا مِه رقيق است و براى ماده‌اى گازى و غبار گونه‌اى كه اجرام آسمانى از آن پديدآمدند ، به كار رفته است . نام « اثير » نيز در اصطلاح علم قديم بر آن اطلاق شده و عنصر پنجم نام گرفته است ؛ عنصرى كه بر خلاف عناصر چهارگانه ، در معرض پيدايش و فساد نيست . ( 2 ) . بنگريد به : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 6 ، ص 129 - 138 . ( 3 ) . فصّلت ( 41 ) 6 و 7 .