عموم أهل شرك ولجاج وعنادند . در مقابل ، در بسيارى از سوره‌هاى مكي ، ملايمت ونرمش مىبينيم كه در موقعيت‌هايى نازل شده كه به شدت نياز نبوده است . در سورهء زمر مىخوانيم : « قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ « 1 » ؛ بگو : اى بندگان من كه بر خويشتن زيادة روا داشته‌ايد ، از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خدا همهء گناهان را مىآمرزد ، زيرا أو بسيار آمرزنده ومهربان است » . در سورهء حجر مىخوانيم : « وَلَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ ، لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ وَلا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَناحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ « 2 » ؛ وبه راستى ، ما به تو سورهء حمد وقرآن عظيم داديم [ بنابراين ] هرگز چشم خود را به نعمت‌هايى [ مادي ] كه به گروه‌هايى از آنان [ - كفار ] داديم ميفكن وبر ايشان غمگين مباش وبال [ عطوفت ] خود را براي مؤمنين فروگستر » . در سورهء شورى مىخوانيم : « فَما أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ، وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَواحِشَ وَإِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ ، وَالَّذِينَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ « 3 » ؛ آنچه به شما ارزانى شده متاع زودگذر دنياست وآنچه نزد خداست براي كساني كه ايمان آورده وبر پروردگارشان توكل مىكنند بهتر وپايدارتر است . همان كساني كه از گناهان بزرگ واعمال زشت اجتناب مىورزند وهنگامى كه خشمگين شوند عفو مىكنند وكساني كه دعوت پروردگارشان را أجابت كرده ونماز را برپامىدارند وكارشان را با مشورت انجام مىدهند واز آنچه به آنان روزى داده‌ايم انفاق مىكنند » . 2 . كوتاهى آيه‌ها وسوره‌هاى مكي وبلندى آيه‌ها وسوره‌هاى مدنى ، دليل بر تفاوت دو جامعهء مكة ومدينه است . مردم مكة غالبا بىسواد ، فاقد فرهنگ ، خشن ودور از تمدّن بودند . لذا متناسب با آن محيط ، كم گفتن ، كوتاه گفتن ، موجز ومختصر ومفيد آوردن آيات ضرورت داشت . ولى مردم مدينه تا حدودي داراى

--> ( 1 ) زمر 39 : 53 . ( 2 ) حجر 15 : 88 - 87 . ( 3 ) شورى 42 : 38 - 36 .