است از : 1 ) نص وخبر ، 2 ) علايم صوري وظاهري ، 3 ) علايم محتوايى ومعنوي . علامه برهان الدين إبراهيم بن عمر بن إبراهيم جعبرى ( متوفاى 732 ) مىگويد : « براي شناخت مكي ومدنى دو راه وجود دارد : سماعى ، كه از راه نقل وروايت به دست مىآيد . قياسي ، كه از روى ضابطه تشخيص داده مىشود » . آن‌گونه كه علقمة بن قيس ( متوفاى 62 ) از عبد اللّه بن مسعود روايت كرده است : « هر سوره‌اى كه در آن « يا أَيُّهَا النَّاسُ » آمده باشد يا لفظ « كلّا » استعمال شده باشد يا در ابتداى آن حروف مقطع باشد - جز زهراوين ( بقره وآل عمران ) ونيز سورهء رعد كه بنا بر قولي مدنى است - يا در آن قصهء آدم وإبليس آمده باشد - جز سوره‌هاى طولانى - يا سوره‌اى كه در آن سرگذشت انبياى سلف وامت‌هاى گذشته آمده باشد مكي است ، وهر سوره‌اى كه در آن از فريضة وتكاليف وحدود شرعي سخن گفته شده باشد ، مدنى است » « 1 » . برخى خصوصيات ديگرى براي شناخت سوره‌هاى مكي ومدنى ذكر كرده‌اند كه عبارت است از : 1 . كوتاهى آيات درون يك سوره ونيز كوتاهى سوره ، نوعا مكي بودن آن را مىرساند . وبلندى آيه‌هاى يك سوره علاوة بر بلندى سوره نوعا مدنى بودن آن را ثابت مىكند . 2 . لحن تند وشديد سوره بيشتر با أهل مكة است كه أهل عناد ولجاج ومقاومت در مقابل حق بوده‌اند ، ولى لحن ملايم وخفيف ، مدنى بودن سوره را مىرساند كه بيشتر خطاب به مؤمنين است . 3 . بحث دربارهء أصول معارف وأصل ايمان ودعوت به اسلام از ويژگىهاى سوره‌هاى مكي است . ودر سوره‌هاى مدنى بيشتر از تفاصيل احكام وبيان شريعت اسلام سخن گفته شده است . 4 . دعوت به پايبند بودن به اخلاق واستقامت در رأى وسلامت عقيدة وترك لجاج وعناد ونيز برخورد تند با عقايد باطل مشركان وناچيز شمردن انديشه‌هاى تهى وبىاساس آنان ، از خصايص سوره‌هاى مكي به شمار مىرود . در حالي كه برخورد با أهل كتاب ودعوت آنان به ميانه‌روى در عقايد وأفكار وانديشه‌ها ونيز

--> ( 1 ) البرهان ، ج 1 ، ص 189 .