دربارهء ويرانه‌هاى باقي مانده از قوم لوط كه در معرض ديد مشركان بوده هشدار مىدهد : « وَإِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ وَبِاللَّيْلِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ « 1 » ؛ صبحگاهان وشامگاهان بر [ آثار ويران‌شدهء ] آنان مىگذريد ، آيا [ عبرت نمىگيريد و ] نمىانديشيد ؟ ! » . ودربارهء مقايسهء مشركان با آل فرعون كه گمراهى را براي خويش انتخاب نمودند فرموده : « ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ . كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقابِ . ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ . كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ « 2 » ؛ اين [ اشاره به كيفر الهى ] دست‌آوردهاى پيشين شماست ، [ وگرنه ] خدا بر بندگان [ خود ] ستمكار نيست . همانند رفتار پيروان فرعون وپيشينيان آنان ؛ به آيات خدا كفر ورزيدند ، پس خدا به [ سزاى ] گناهانشان گرفتارشان كرد . خدا نيرومند وسخت كيفر است . اين [ كيفر ] بدان جهت است كه خداوند نعمتي را كه بر قومي ارزانى داشته تغيير نمىدهد ، مگر آنكه آنان آنچه را در دل دارند تغيير دهند [ يعنى تغيير حالت وتغيير جهت دهند ] وخدا شنواى دانا است . [ رفتارى ] چون رفتار فرعونيان وپيشينيان آنان كه آيات پروردگارشان را تكذيب كردند ، پس ما آنان را به [ سزاى ] گناهانشان هلاك كرديم » . گونهء ديگر « ضرب‌المثل ؛ مثل زدن » است وعبارت است از ترسيم حالت ووضعيّتى خاصّ كه گوينده ، آن را به تصوير مىكشد وپيام خود را در قالب آن بيان مىدارد . قرآن در توانايى ترسيم هنرى وگويا نمودن ضرب‌المثل‌ها تا سر حدّ اعجاز پيش رفته است . ضرب المثل ، گرچه جنبهء تخيّلى دارد ، ولى خود يك نوع پيام‌رسانى است كه در قالب هنر ، اين رسالت را ايفا مىكند . در واقع ابزارى است كه پيام رسان از آن استفاده مىكند . قرآن به نحو أحسن از اين ابزار توانا بهره گرفته ودر ترسيم حالات اشخاص يا گروه‌ها با بهترين وجهي هنر تصوير را به كار برده است « 3 » . قرآن در آيه‌هاى 16 تا 20 سورهء بقره ، به دو گونه حالت منافقين را به تصوير كشيده است . دو حالت درونى وبرونى نگران‌كننده كه منافق را فرا گرفته ، با كيفيّتى

--> ( 1 ) صافات 37 : 138 - 137 . ( 2 ) انفال 8 : 54 - 51 . ( 3 ) ر . ك : سيد قطب ، التصوير الفنّي في القرآن .