الشيخ محمد هادي معرفة
53
علوم قرآنى (فارسى)
شيوا ورسا ترسيم شده است . در سورهء إبراهيم ، بيهوده بودن كارهاى كافران را با ضربالمثل ، حالت تجسّمى بخشيده « مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ ، أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى شَيْءٍ ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ « 1 » ؛ مثل كساني كه به پروردگارشان كافر شدند ، كردارهايشان به خاكسترى مىماند كه بادي تند در روزى طوفانى بر آن بوزد . از آنچه به دست آوردهاند هيچ [ بهرهاى ] نمىتوانند برد . اين است همان گمراهى دور ودراز » . جالب آن كه از همان نخست ، اعمال آنان را به خاكستر تشبيه كرده است كه حالت فنايى آتش سوخته را مىرساند ! در سورهء بقره ، كمكرسانى به بينوايان را كه توأم با منّتگذارى وآزردن خاطر آنان انجام گيرد ، به بخششهاى رياكارانه ( خودنمايى ) تشبيه نموده ، آنگاه در قالب هنرى ترسيم ، بيهوده بودن آن را تجسّم بخشيده است : « فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ « 2 » ؛ پس مثل أو هم چون مثل سنگ خارايى است كه بر روى آن ، غبار خاكى [ نشسته ] است ، ورگبارى به آن رسيده وآن [ سنگ ] را شفّاف وصاف بر جاى گذارده است . آنان [ - رياكاران ] نيز از آنچه به دست آوردهاند بهرهاى نمىبرند ، وخداوند ، كافران را هدايت نمىكند » . اينگونه ضربالمثلهاى ترسيمى در قرآن فراوان است « وَلَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ » « 3 » . در جاى ديگر مىگويد : « وَلَقَدْ صَرَّفْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ » « 4 » ؛ يعنى مثلهاى گوناگونى آوردهايم ، باشد تا ضمير خفتهء انسانها را بيدار سازيم . اين دو بخش از آيات قرآني ( بخش بيان احكام وتكاليف وبخش حكم ومواعظ ) كاملا براي مردم آن روز - كه مخاطبين قرآن بودند - ونيز براي همگان تا ابديّت روشن وآشكار است وآيهء « بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ « 5 » ؛ به زبان عربى رسا وآشكار » براي هميشه جريان دارد .
--> ( 1 ) إبراهيم 14 : 18 . ( 2 ) بقره 2 : 264 . ( 3 ) زمر 39 : 27 . ( 4 ) اسراء 17 : 89 . ( 5 ) شعراء 26 : 195 .