سليم بن قيس هلالي ، كه يكى از تابعين بود ، مىگويد : نزد علي عليه السّلام در مسجد كوفه بودم ومردم گرد أو را گرفته بودند ، فرمود : « پرسش‌هاى خود را تا در ميان شما هستم از من دريغ نداريد . دربارهء كتاب خدا از من بپرسيد ، به خدا قسم آيه‌اى نازل نشد مگر آنكه پيامبر گرامى آن را بر من مىخواند وتفسير وتأويل آن را به من مىآموخت » . عبد اللّه بن عمرو يشكرى معروف به ابن الكوّاء ، يكى از پرسش‌كنندگان صحابهء علي عليه السّلام وبسيار دانا ودانشمند بود ، از وى پرسيد : آنچه نازل مىگرديد وشما حضور نداشتيد ، چگونه است ؟ علي عليه السّلام فرمود : « هنگامى كه به حضور پيامبر مىرسيدم ، مىفرمود : يا علي در غيبت تو آيه‌هايى نازل شد ، آنگاه آن‌ها را بر من مىخواند وتأويل آن‌ها را به من تعليم مىفرمود » « 1 » . اوّلين كسى كه در مدينه عهده‌دار كتابت وحى گرديد ، أبىّ بن كعب انصارى بود . أو قبلا در زمان جاهليت نوشتن را مىدانست . محمد بن سعد گويد : « كتابت در ميان عرب كمتر وجود داشت وابىّ بن كعب از جمله كساني بود كه در آن دوره كتابت را فرا گرفته بود » « 2 » . ابن عبد البرّ مىگويد : « ابىّ بن كعب نخستين كسى است كه در مدينه عهده‌دار كتابت براي پيامبر صلّى اللّه عليه وآله شد وأو اولين كسى بود كه در پايان نامه‌ها نوشت : كتبه فلان . . . » « 3 » . ابىّ بن كعب كسى است كه پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله قرآن را به طور كامل بر وى عرضه كرد . أو از جمله كساني است كه در عرضه أخير قرآن حضور داشت ؛ بدين جهت در دوران يكسان كردن مصاحف در عهد عثمان سرپرستى گروه به أو واگذار شده بود وهرگاه در مواردى اختلاف پيش مىآمد ، با نظر ابىّ ، مشكل حلّ مىگرديد « 4 » . زيد بن ثابت در مدينه در همسايگى پيامبر صلّى اللّه عليه وآله خانه داشت . أو نوشتن مىدانست . در ابتداى امر هرگاه پيامبر صلّى اللّه عليه وآله نياز به نوشتن داشت وابىّ بن كعب حاضر نبود ، به دنبال زيد مىفرستاد تا براي أو كتابت كند . رفته‌رفته كتابت أو هم رسميت

--> ( 1 ) سليم بن قيس هلالي ؛ السقيفة ؛ ص 214 - 213 . ( 2 ) طبقات ابن سعد ؛ ج 3 ، قسمت 2 ، ص 59 . ( 3 ) ر . ك : الإصابة ؛ ج 1 ، ص 19 . ابن عبد البر قرطبى ؛ الاستيعاب في معرفة الأصحاب در حاشيهء الإصابة ؛ ج 1 ، ص 51 - 50 . ( 4 ) ر . ك : التمهيد ؛ ج 1 ، ص 348 - 340 . مصاحف سجستانى ؛ ص 30 .