سيد حسن آصف آگاه
276
سوشيانت منجى ايرانويج (منجى و آخر الزمان در ادبيات پيگويانه زرتشتى با مقدمه استاد پروفسور كريستين بونو) (فارسى)
سالگى او را ميل به زنان باشد و از او « كى » دين به نام وهرام ورچاوند ( بهرام ورجاوند ) به وجود آيد » . 23 چنانكه مىدانيم بهرام يكى از پادشاهان سلسلهء ساسانى است . در ادامهء همين مطلب آمده : « بعضى گفتهاند شاهپور ( شاپور ) » . 24 شاپور هم يكى ديگر از شاهان ساسانى است . بنابراين بسيار روشن است كه اين مطالب در دورهء ساسانيان يا پس از آن به متن اصلى افزوده شدهاند . 25 آقاى هدايت پس از ذكر اين نكته كه گردآورندهء زند وهومن يسن از پادشاهان ساسانى بعد از خسرو اول ( انوشيروان ) اسمى به ميان نمىآورد ، در اينباره مىنويسد : « اصل زند يا شرح وهومن يسن در اواخر دوره پادشاهى خسرو اول يا كمى بعد از او از اوستا ترجمه شده است . زيرا از پادشاهان بعد ساسانى اسمى نمىبرد . گويا منتخبات فعلى خيلى بعد از حملهء اعراب به توسط نويسندهاى گردآورى شده كه شرح تاختوتاز و غارتگرى آنها را بهطور مبهمى با هجوم سركردگان تورانى مخلوط مىكند . احتمال مىرود كه گردآورنده در زمان چنگيز خان مىزيسته ، در اين صورت نسخهء فعلى بايد 150 سال با نسخهء اصلى اختلاف زمان داشته باشد . اما به نظر نمىآيد كه از نسخهء اصلى رونويس شده باشد . چون براى پرورانيدن دورهء « آهن آلوده » زمان فرمانروايى تركان موضوع شرح و بسط مفصلترى به دست استنساخكننده داده است . قسمتهاى زند وهومن يسن كه از اوستا گرفته شده ، از منابع خيلى قديمىترى بوده كه مربوط به زمان اولين پادشاهان ساسانى مىشود و بىشك با منتخباتى كنونى فرق داشته است » . 26 باتوجه به مطالب مذكور هيچ شكى نيست كه در متون پيشگويانهء پهلوى و از جمله بهمن يشت تحريفات و تغييرات بسيارى راه يافته و آنچه اكنون در دست است ته رنگ ملايم و محو در پس زمينهء تصويرى مهآلود از موعود مزديسناست . و بىهيچ ترديدى بايد گفت اصل اين متن خيلى مختصرتر و مانند ادبيات اوستايى افسانهآميز بوده و بهويژه قسمت شكوه و اندوه راجع به دوره ( آهن آلوده ) در آن وجود نداشته است . زيرا معقولانه نيست بپذيريم به هنگامى كه دين زرتشت در سراسر ايرانزمين گسترده بوده و با اقتدار كامل بر زندگى ايرانيان تسلط داشته ، چنين نسبت به آينده آن اظهار بدبينى شود . بديهى است كه قسمت عمدهء اينگونه ادبيات در زمان پايمال شدن دين زرتشت افزوده شده است ، و بىدليل نيست كه كاتبان در دورههاى مختلف و جهت تسكين خود و ديگران ، گاه دست به دامان موعودانى چون بهرام ورجاوند و شاپور مىشدند و گاه در جستجوى موعودى ايزدى از نسل فرمانروايان باستانى ( به نامهاى مختلف گاه پشوتن ، گاه هوشيدر و گاه سوشيانس ) بودند كه مهاجمان را از