سيد حسن آصف آگاه

275

سوشيانت منجى ايرانويج (منجى و آخر الزمان در ادبيات پيگويانه زرتشتى با مقدمه استاد پروفسور كريستين بونو) (فارسى)

قرار مىدهيم . بهمن يشت و تحريفات آن ميان محققان و دانشمندان در زمان تأليف بهمن يشت اختلاف وجود دارد و باتوجه به شواهد موجود ، و با آن‌كه دست‌نويس‌هاى اين متن مقدم بر قرن سيزدهم بعد از ميلاد نيستند ، اكثر مفسران متفق القولند كه اين متن دست كم در عهد ساسانى جامه تأليف پوشيده و پس از آن در زمان‌هاى مختلف و در چند نوبت دست‌كارى و ويرايش شده است . مىتوان گفت متن فعلى بهمن يشت تأليفى است كه حداقل از سه تفسير كه از آنها نام برده شده ، گردآورى شده است : زند وهومن يشت ، زند خرداد يشت و زند اشتاد يشت . از طرفى چون در ابتداى متن حاضر عبارت « ستودگر نسك » آمده ، بنابراين متن فعلى دست كم مبتنى بر چهار سند مكتوب ديگر است . گفتهء هدايت دربارهء زند وهومن يشت ( يسن ) كه از منابع مسلم بهمن يشت بوده قابل‌توجه است : « چون در اين كتاب به دقت نظر شود ، ديده خواهد شد كه مندرجات آن منتخبات و يا دست‌چينى از نسك‌هاى گوناگونى است كه بعدها در آن تصرفات زيادى شده و هر تفسيركننده‌اى اين متن را به سليقه و با وقايع زمان خود تطبيق داده و تعبير كرده است . به حدى كه در ربط مطالب اولى و وحدت اصلى كتاب خلل‌هايى وارد آمده است . اين آشفتگى در نسخ پازند و فارسى بهمن يشت به مراتب بيشتر ديده مىشود » . 21 آن‌گاه آقاى هدايت با اشاره به اين‌كه دارمستتر تاريخ تأليف زند وهومن يسن را بين 1099 ميلادى و نيمهء قرن چهاردهم يا كمى قبل از آن مىدهد ، دربارهء تاريخ كتاب مىنويسد : « چيزىكه محقق است نسخهء كپنهاگ در حدود 550 سال قبل نوشته شده و از آن‌جا كه افتادگى و اشتباهات زيادى در آن ديده مىشود ، بديهى است كه نسخهء اصلى نبوده و از روى نسخهء خطى قديمىترى رونويس شده و هر رونويس‌كننده‌اى كم‌وبيش در آن دخل و تصرف كرده است . راجع به پيش‌گويىها نيز رونويس‌كنندگان همين آزادى را به خود اجازه داده‌اند . اين مطلب از مقابله چهار دوره ستودگر در زند وهومن يسن با پيشگويى همين دوره در دين‌كرد كه با يكديگر متفاوت هستند آشكار ميگردد » . 22 باتوجه به مطالب بهمن يشت و دقت در متن آن مىبينيم كه در چند جاى اين رساله ، مكرر و به‌صورت ناشيانه‌اى از حملات روميان ، تركان و مسلمانان سخن به ميان آمده و هربار تعبير و توضيحى بر آن افزوده شده است . به‌طور مثال نام پهلوان موعود بهرام ورجاوند ذكر شده كه با تولدش ستاره‌اى از آسمان فرومىافتد : « پدر اين كى از تخمهء كيانيان باشد . او به يارى هوشيدر به هندوستان رود . در صد