سيد حسن آصف آگاه
228
سوشيانت منجى ايرانويج (منجى و آخر الزمان در ادبيات پيگويانه زرتشتى با مقدمه استاد پروفسور كريستين بونو) (فارسى)
مىگويد : « به كتابهاى يونانيان بنگريد . سىبيل را بخوانيد . . . و يا به هيستاسپس نگاه كنيد . آن را بخوانيد » . و ادعا مىشود پارهاى از پيشگويىهاى مسيحيان بايد درست باشد . « زيرا تريس مجيستوس و هيستاسپس و سىبيل نيز همينها را پيشگويى كردهاند و بنابراين جاى ترديد ندارد » . 10 بنا به اعتقاد دانشمندان اين پيشگويى اصلى ايرانى دارد و تاريخ تدوين آن را سالهاى ميان 100 ق . م و 50 ب . م گفتهاند . زيرا از طرفى مؤلف كتاب ، روم را مسبب اصلى بدبختى و ويرانى جهان اعلام مىكند ، و از طرف ديگر قديمىترين منابعى كه از هيستاسپ صريحا نقلقول كردهاند يكى كتاب يوستينوس شهيد است كه در نيمهء قرن دوم بعد از ميلاد مى - زيسته ، و ديگرى لاكتانتيوس ) suitnatcaL ( است كه اين پيشگويىها را در اثر خويش نهادهاى الهى ) eaniviD senoitutitsnI ( آورده ، كه از كتاب قبل كاملتر است و ما امروزه اين پيشگويىها را از اثر وى مىشناسيم . درهرحال به شكل كنونى آن اين اثر سرشار از كينهاى شديد به روميان است و باور قريب به يقيين اين است كه مهرداد ائوپاتور پونتوسى ) sutnoP nov rotapuE setadarhtiM ( مخوف اين سروشهاى غيبى را بسان ابزار تبليغ عليه روميان به كار برده است . بنابراين طبيعى است كه بايد خود را با منجى ، « پادشاه بزرگ » همسان قلمداد مىكرد كه در اين مكاشفه فرستادهء آسمانى ناميده شده است . اين پادشاه بزرگ بعدها در متون مانوى نيز ديده مىشود و ظاهرا در فرجامشناسى ايران شخصيتى بسيار مهم است و وى را به عنوان تجسد مهر شناختهاند . 11 و بهطور كلى در سروشهاى غيبى هيستاسپ مىتوان تمام مضامين مكاشفهاى مشهور ايرانى را بازيافت . 12 بنابر روايت لاكتانتيوس از آغاز جهان تا روزى كه رستاخيز تن پسين گردد ، و ميان آدميان با آتش داورى كرده شود ، شش هزار سال است . چون هزارهء آخر فرارسد ، بدى و گناه افزون گردد . بنابر آنچه در پيشگويى آمده ، اين هزاره ، همين دورهاى است كه ما در آنيم . موجب و سبب گناه و بدى روم است ، و از آنجا كه روم در آيندهء نزديكى محكوم به زوال و نيستى است ، شاهنشاهى دوباره به آسيا برمىگردد . يك سلسله جنگهاى لاهوتى نيز همراه اين حوادث خواهد بود . در دورهء حكومت روم ، شهرهاى مهم ( تخت جمشيد ؟ ) ويران خواهند شد ، و آشوبها و بلاياى فوق طبيعى زندگى را براى بشر طاقتفرسا خواهد نمود . توصيف اين مصيبتها درست شبيه آنهاست كه در بهمن يشت آمده است . اما چون كار به نهايت بدى رسد ، نيكمردان بر فراز كوهى گرد خواهند آمد ، و موجودى اهريمنى ، خود را براى جنگ با آنها آماده مىكند . نيكان دست نياز به درگاه خداوند - در روايت لاكتانتيوس ، يوپيتر ( ژوپيتر ) برمى - دارند ، و خداوند پادشاهى را به يارى آنان مىفرستد ، و او موجود اهريمنى را شكست مىدهد .