محقّق شود ، سپس ناچار از نياز به قبول و عنايت و رحمت خداى متعال است . بنابر اين توبه بندگان آن هنگام كه قبول شود بين دو توبه از جانب خدا است . چنان كه كلام خدا بر آن دلالت دارد ( ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا « 1 » ) « 2 » . در تفسير الاء الرحمن بيان شده است : تلقّى در آيه اين است كه آدم به سبب روى آوردن ( به خدا ) و پذيرفتن ( خدا از او ) و ياد گرفتن و عمل كردن ، كلماتى را از جانب خدا دريافت كرد . اسلوب گفتار در آيه اين اقتضاء را دارد ( كه بگوئيم ) آدم از مخالفت امر ارشادى خدا پشيمان شد و اراده كرد كه توبه كند و به مقام اولياء ( كه در عمل و ترك تابع اوامر ارشادى خداى متعال هستند ) باز گردد . او در صدد پيدا كردن وسيله‌هايى بود كه خداوند به واسطه آنها توبه او را بپذيرد . پس خداوند كلماتى را به او آموخت تا او را در مقام انابه كنندگان نگهدارد . و به او فضيلت صاحبان فضل و احسان را بشناساند « 3 » .

--> ( 1 ) . توبه ، آيه 118 ( سپس خداوند به آنها لطف كرده و توفيق توبه داد براى اين كه توبه كنند ( و از گناه خويش به خدا بازگردند ) . ( م ) ( 2 ) . الميزان ، ج 1 ، ص 133 ( 3 ) . الاء الرحمن ، ج 1 ، ص 87 .