نيست و مجموع ضروب عقيم ، ده ضرب مىشود . باقى مىماند شش ضرب كه آن‌ها منتج هستند و نتيجهء همهء اين ضروب منتجه ، قضيهء جزئيه است منتها در سه صورت موجبهء جزئيه و در سه صورت سالبهء جزئيه . دوم . طريقهء تحصيل : در شرح المطالع مىخوانيم : « و بالتحصيل الصغرى الموجبهء امّا كلية او جزئية و الكلية ينتج مع المحصورات الاربع و الجزئيه لا ينتج الّا مع الكليتين » . « 1 » از آن رهگذر كه شكل ثالث نيز همانند شكل ثانى نظرى الانتاج است ، لذا پس از بيان هر ضرب از ضروب منتجه و آوردن مثال ، به اقامهء برهان خواهيم پرداخت . ضروب منتجه : جهت انتاج شكل سوم از سه برهان استفاده مىكنيم كه عبارتند از : 1 . برهان عكس صغرى : اين برهان در ضرب 1 و 2 و 3 و 6 به كار مىرود . 2 . برهان عكس كبرى : از اين برهان تنها در ضرب چهارم استفاده مىكنيم . 3 . برهان خلف : از اين برهان در ضرب پنجم استفاده خواهيم كرد . ضرب اوّل . صغرى موجبهء كليه ، كبرى نيز موجبهء كليه و نتيجه ، موجبهء جزئيه . مثال الف . « هر طلايى معدن است » و « هر طلايى گرانبها است » ، « پس بعض معدن‌ها گرانقيمت است » . مثال ب . « كل انسان حيوان » ، و « كل انسان ناطق » ، « فبعض الحيوان ناطق » . برهان : در اين ضرب ، از برهان عكس صغرى كه يكى از طرق اثبات انتاج شكل ثالث است استفاده مىكنيم يعنى : صغراى اين شكل را به عكس مستوى عكس مىكنيم ، سپس عكس صغرى را صغرى ، و خود كبرى را كبرى ، قرار مىدهيم . شكل ثالث به شكل اوّل ارجاع مىشود و از شكل اوّل همان نتيجه را مىگيريم كه از شكل ثالث مىگرفتيم و چون شكل اوّل ، بديهى الانتاج است ، دليل بر حقانيّت و انتاج شكل ثالث مىشود . در قالب مثال ، برهان مذكور را محاسبه مىكنيم : مرحلهء اوّل . مفروض : صدق مقدمتين قياس شكل ثالث است ، يعنى : « كل انسان حيوان » ، « كل انسان ناطق » . مرحلهء دوم . مدّعا : اگر مقدمتين مذكور صادق بود ، حتما در نتيجهء آن‌ها يك

--> ( 1 ) . شرح مطالع ، صفحهء 255 .