على محمدى خراسانى
512
شرح منطق مظفر (فارسى)
اشتباه خواهد بود . و . مغالطهء تفصيل مركّب قسم ششم از اقسام مغالطات لفظيّه مغالطه تفصيل مركب است . اين قسم ، عكس قسم پنجم است يعنى در اينجا در واقع موضوع يا محمول يا هردو قضيه مركب هستند و بما هو مركب موضوع يا محمول واقع شدهاند و حكم براى مركب است ولى قايس يا مخاطب مىپندارند كه اين حكم مربوط به مفصّل و تكتك اجزاء مركب است ، لذا دچار خطا مىشود . نام اين مغالطه را « مغالطهء تفصيل مركب » گويند و خواجهء طوسى اسم آن را مغالطه به اشتراك تاليف گذاشته ، مثال اين قسم : الخمسة زوج و فرد ، در اين مثال محمول داراى دو جزء است 1 . زوج 2 . فرد كه با واو عاطفه بر يكديگر عطف شدهاند و دوگونه ملاحظه مىشوند : 1 . گاهى هريك از زوج و فرد را به عنوان جزء محمول و مجموع مركب را كل محمول در نظر مىگيريم ، ( و او عاطفه براى جمع ميان اجزاء يك مركب است ) به اين اعتبار قضيهء مذكور صدق است . چون عدد پنج زوج و فرد است يعنى دو و سه ، نظير اين كه بگوئيم : خانه آجر و گچ و آهن يا چوب و . . . است يعنى مركب از مجموع اينها است و هركدام جزئى از مصالح خانه را تشكيل مىدهند . 2 . گاهى هر جزئى را منفردا و جداى از ديگرى و بهحسب تفصيل و تحليل مدّنظر قرار مىدهيم . واو عاطفه را براى جمع ميان صفات قرار مىدهيم . مىگوئيم : عدد پنج هم به تنهايى زوج است و هم بما هى خمسة فرد است . مثل اين كه زيد هم شاعر است و هم كاتب و . . . به اين اعتبار حكم و حمل ، كذب و غلط است و نه تنها عدد پنج ، كه هر عددى در عالم يا زوج است و يا فرد است و امكان ندارد كه عددى به عنوان خاصّ خود هم زوج باشد و هم فرد ، يا نه زوج باشد و نه فرد كه اجتماع نقيضين يا ارتفاع آن دو است . آنگاه كسانى كه در حمل ، آن لحاظ تركيبى را محاسبه كردهاند حملشان صحيح است ولى كسانى كه اين لحاظ تحليلى را ملاحظه كردهاند حملشان غلط است و موجب مغالطهء ديگران هم مىشود .