منشأش هم ضعف قوّه تميز ميان حقّ و باطل ، صدق و كذب ، شنيع و مشهور است و قصور ذهنى خود قايس يا مخاطبين موجب مىشود كه مغالطه ، موضوع پيدا كند . نكتهء دوّم : مبادى و مقدّمات برهان را يقينيات و مبادى جدل را مشهورات و مسلمات تشكيل مىدهند و مبادى يا مواد قياس مغالطى را قضاياى وهميات و مشبهات تشكيل مىدهد ( معناى اين دو دسته مبادى را در مقدّمهء صناعات خمس بيان كرديم ) ، وهميات هم از جهتى در مشبهات داخل مىباشند به لحاظ اين‌كه انسان توهّم كرده كه حكم معقولات همان حكم محسوسات است و معقول را به محسوس قياس كرده و همين مقايسه موجب شبهه شده است ، پس اينها نيز از مشبهات به معناى عامّ كلمه هستند . 5 . اجزاء صناعت مغالطه همان‌گونه كه صناعت خطابه داراى دو جزء « عمود » و « اعوان » بود ، همچنين صناعت مغالطه هم داراى دو دسته اجزاء است : دسته اوّل : اجزائى كه به منزلهء عمود در باب خطابه هستند ؛ يعنى اجزاء اصلى صناعت مغالطه ، كه اگر آنها نباشند مغالطه‌اى هم نيست ، و آنها عبارتند از قضايايى كه ذاتا ( نه بالعرض ) مقتضى و موجب مغالطه مىشوند و آنها همان نفس « تبكيت » يعنى قياس مغالطى هستند كه داراى صغرى و كبراى باشند ، نام اين دسته را اجزاء ذاتيهء صناعت مغالطه مىگذاريم چون بالذات موجب مغالطه مىشوند . دستهء دوّم : اجزائى هستند كه به منزلهء اعوان در باب خطابه‌اند يعنى عوامل و امورى كه ثانيا و بالعرض و خارج از حقيقت تبكيت ( قياس مغالطى ) مانند عيب و ايراد گرفتن از مخاطب ( مثلا فلان كلمه را درست تلفّظ نكردى و . . . ) و مشوّش كردن افكار طرف ، با خجالت دادن وى ، مسخره كردن او و مانند اينها كه تفصيلا بيان خواهيم كرد . نام اين دسته از اجزاء را « اجزاء عرضيه » مغالطه مىگذاريم . چون بالعرض موجب مغالطه مىشوند . مبحث سوّم ( آخرين مبحث ) پيرامون اجزاء عرضيهء آن است .