مبادى تصديقى آشنا شديم و آن‌ها را به هشت صنف تصنيف كرديم ، و در فصل برهان گفتيم كه مبادى برهان عبارتند از يقينيّات كه شش دسته بودند ( اوّليّات ، مشاهدات و . . . ) . اينك درصدد بيان مبادى جدل و استدلال جدلى هستيم و در اين مطلب با مقدّمه چينىهاى زياد هدف اصلى بيان يك سؤال و جواب و سپس تقسيمى براى مشهورات و در خاتمه توضيح مىدهيم ، كدام دسته از مشهورات از مبادى جدل واقع مىشوند ؟ و كدام‌ها مربوط به ساير صناعات هستند ؟ مقدّمات : 1 . مبادى اوّليّه صنعت جدل و تصديقات بديهى ، كه جدل از آن‌ها تشكيل مىشود و يا بدان‌ها منتهى مىشود و تا منتهى نشود منتج نخواهد بود عبارتند از مشهورات ( با اقسامش ) و مسلّمات ( با اقسامى كه داشت ) . 2 . در مطلب ششم گفته شد كه شخص مجيب تنها مىتواند از مشهورات استفاده كند ولى سائل در وسعت است و مىتواند هم از مشهورات استفاده كند و هم از مسلّمات خصم . پس در اين‌جا نتيجه مىگيريم كه مشهورات مشترك است ميان سائل و مجيب ولى مسلّمات مختصّ به سائل است و تنها او حقّ استفاده دارد . 3 . هم‌چنين قبلا گفتيم كه قضيهء مشهوره و مسلّمه ممكن است صددرصد مشهوره بوده و از مشهورات صرفه باشد كه « لا واقع لها و راء تطابق آراء عقلائيه » كه فعلا مورد بحث است و ممكن است علاوه بر مشهوره بودن ، حقّ واقعى هم باشند و شخص جدلى حقّ دارد كه از هردو دسته مشهورات در قياس جدلى استفاده كند منتها از حيث مشهوره بودن آن‌ها حقّ دارد نه از حيث حقّ بودن مقدّمات . امّا اگر از مقدّمه‌اى كه في الواقع حقّ و صدق است ولى مشهوره نيست استفاده كند اين استدلال براى جدلى مغالطه خواهد بود چون « وضع الشيىء في غير موضعه » است اگرچه همين استدلال براى شخص مبرهن ، برهانى و صحيح باشد ولى به درد جدلى نمىخورد چون او درصدد اثبات حقّ و واقع نيست بلكه در مقام افحام و الزام خصم است و لذا بايد از مقدّماتى استفاده كند كه مقبول خاص‌وعام باشند و هدف او را تأمين كنند ، پس مجادل از مشهورات صرفه حقّ استفاده دارد ، از مشهورات حقّه نيز حقّ استفاده دارد ولى از غير مشهور ، حقّ استفاده ندارد ( و سابقا نسبت بين آن دو را آورديم كه عموم و خصوص من وجه است ) .