قوله : و نحن يمكننا ؛ تا اين‌جا مطالب در رابطه با سؤال و جواب بود حال دائرهء بحث را توسعه داده و مىگوئيم ممكن است به صورت سؤال و جواب مستقيم هم نباشد ولى قياس ، جدلى بوده و از مسلّمات و مشهورات استفاده شود مثل اين‌كه رهبر گروهى ، حزبى يا جمعيتى در اجتماع خصوصى ياران ، مطالب را بيان مىكند و با استدلالات جدلى آن‌ها را دل گرمتر كرده و اعتراضات مخالفين را يك‌يك پاسخ مىدهد و يا با خصم گفتگو مىكند ولى به صورت سؤال و جواب هم نيست . قوله : بل يمكن ؛ اصل اوّلى در جدل همان طريق محاوره و مناظره و گفتگوى طرفينى است كه از طريق مشافهت و رودررو انجام مىگيرد ولى منحصر به اين نبوده و دامنهء جدل و مجادله به باب كتابت هم توسعه داده مىشود يعنى دو دانشمند يا دو مجادل و صاحب رأى از طريق كتاب‌ها ، مجلات ، روزنامه‌ها ، مكاتبات و نامه‌ها با يكديگر بحث كرده و از مشهورات و مسلّمات استفاده كرده و طبق موازين و اصول و قواعد باب جدل به الزام يكديگر مىپردازند كه باز هم نامش استدلال جدلى است و اتّفاقا در عصر ما بيشتر اين مباحثات از همين طريق انجام مىگيرد و صاحب نظران سياسى ، اقتصادى ، علمى ، دينى و . . . از طريق مقالات ، نظرات خود را بيان كرده و به انتقادات پاسخ مىدهند و خوانندگان از طريق روزنامه و مجلّه با اين آراء و افكار آشنا مىشوند نمونه‌اش مناظرات استاد شهيد مرتضى مطهرى است در رابطه با حقوق زن در اسلام و مسئلهء حجاب كه در مجلّات آن عصر به چاپ مىرسيد و به قول بعضى از بزرگان : شهيد مطهّرى با سلاح قلم مخالف خود را ترور كرده . . . ) . 7 . مبادى جدل مطلب هفتم در رابطه با مبادى جدل است ( سابقا با معناى كلمهء مبادى آشنا شديم ) در تعريف مبادى به‌طور خلاصه مىگوئيم : مبادى قضايا و تصديقات بديهيه‌اى هستند كه پايه و اساس استدلالات مىباشند و يك استدلال يا مستقيما از آن‌ها تشكيل شده يعنى صغرى و كبرايش از بديهيات است و يا غيرمستقيم به اين مبادى ختم مىشود و در مقدّمه مبحث صناعات خمس تفصيلا با