مثال روشنگر : شايد شما اين مطلب را آزموده باشيد كه وقتى ، چوبى را در ميان آبى كه در ظرف يا حوض يا استخرى است مىاندازيم يا با فشار آن را داخل آب مىكنيم زمانى كه چوب را به حال خود رها كنيم بالا آمده و بر روى سطح آب قرار مىگيرد و اگر همين عمل را چند بار تكرار كنيم و با چندين چوب و آب آزمايش نماييم ، باز همان نتيجه را خواهيم گرفت . آن‌گاه خيال مىكنيم كه هر آبى اين‌چنين است و به صورت قضيهء كليه مىگوئيم : « هر جسمى بر روى سطح آب قرار مىگيرد » درحالىكه اگر ما انواع گوناگون چوبها را تجربه كنيم و نيز در انواع جسم‌هاى ديگر از آهن - سنگ اين مطلب را بيازمائيم ، خواهيم ديد كه برخى از اجسام به قعر آب فرورفته و در عمق آن قرار مىگيرند و برخى تا وسط عمق آب بيشتر پايين نمىروند و برخى بر روى آب قرار مىگيرند آنگاه اگر آب و ساير اجسام را از جهت چگالى و وزن حجمى مورد بررسى قرار داده و آنها را باهم مقايسه و آزمايش كنيم ، به سه قضيهء ذيل دسترسى پيدا مىكنيم : 1 . هر جسمى كه وزن آن از وزن طبيعى آب كمتر باشد بر روى آب قرار مىگيرد . 2 . هر جسمى كه از حيث وزن طبيعى با آب مساوى باشد تا وسط آب فرو مىرود . 3 . هر جسمى كه وزن طبيعى آن از وزن آب سنگين‌تر باشد ، به قعر آب فرو مىرود ، مثلا وقتى آهن در ميان آب قرار مىگيرد چون سنگين‌تر است به عمق آب مىرود ولى اگر آن را در جيوه قرار دهيم ، روى سطح آن قرار مىگيرد ، چون آهن از جيوه سبك‌تر است . بنابراين ؛ تجربه‌اى موفق است كه داراى شرايط و مقدماتى باشد و كامل و حساب شده به علّت واقعى رسيده باشد . و گرنه دليلى نداريم كه تجربيّات هركسى را يقينى بدانيم . د : متواترات قسم چهارم از انواع شش‌گانهء بديهيات يقينى ، متواترات است . در اين رابطه چند بحث اجمالى داريم : 1 . تعريف : متواترات قضايائى هستند كه نفس انسان به وسيلهء آنها سكون و