على محمدى خراسانى

117

شرح منطق مظفر (فارسى)

موجبه بود اين‌ها نيز موجبه هستند ( سالبه‌ها در آينده بيان خواهد شد ) . بيان چهار متصله : دو متصله از متصلات اربع عبارتند از قضايايى كه مقدم هر كدام ، عين يكى از دو طرف منفصله و تالى هركدام ، نقيض طرف ديگر منفصله است . مثلا در : « العدد اما زوج و امّا فرد » اگر اين منفصله صادق باشد ( مفروض ) حتما دو متصلهء زير نيز صادق خواهند بود : 1 . « اذا كان العدد زوجا فهو ليس بفرد » ( مقدم ، عين طرف اول و تالى ، نقيض طرف دوم ) ؛ 2 . « اذا كان العدد فردا فهو ليس بزوج » ( مقدم ، عين طرف دوم و تالى ، نقيض طرف اول منفصله ) . دليل اين صدق و استلزام آن است كه منفصله حقيقيه همانطورى كه بر استحالهء خلّو و ارتفاع دو نسبت دلالت دارد ( بررسى خواهد شد ) همچنين بر استحالهء اجتماع و صدق دو نسبت هم دلالت دارد يعنى اگر يك نسبت متحقق شد و فرض وجودش را كرديم ، حتما نسبت ديگر منتفى خواهد شد و قابل تحقق نيست و گرنه اجتماع نقيضين است ، لذا اگر در قضيه متصله يكى از دو طرف ، مفروض التحقق بود حتما طرف ديگر مفروض العدم خواهد بود ، مثلا اگر عددى زوج بود حتما فرد نيست و اگر فرد بود حتما زوج نيست و هركدام با نقيض ديگرى صدق مىكند و با عدم ديگرى ملازمه دارد پس دو شرطيه تشكيل مىشود . دو متصلهء ديگر از متصلات چهارگانه عبارتند از قضايايى كه مقدم هركدام ، نقيض يكى از دو طرف شرطيه منفصله و تالى آن‌ها ، عين طرف ديگر منفصله است . مثلا در همان مثال مذكور ، اگر منفصلهء اصل صادق باشد حتما در تحويل آن دو متصله زير هم صادق خواهد بود كه مجموع چهار متصله مىشود : 3 . « اذا لم يكن العدد زوجا فهو فرد » . ( مقدم ، نقيض طرف اول و تالى ، عين طرف دوم ) . 4 . « اذا لم يكن العدد فردا هو زوج » . ( مقدم ، نقيض طرف دوم و تالى ، عين طرف اول ) . دليل استلزام آن است كه منفصلهء حقيقيهء موجبه همان‌گونه كه بر تعاند دو نسبت در صدق ، دلالت داشت ( اجتماع آن دو محال بود ) همچنين بر تعاند دو نسبت