2 . قياس اقترانى شرطى در مقدّمهء سوم از مقدّمات قياس كه پيرامون اقسام قياس بحث مىشد گفتيم كه قياس از حيث هيئت و شكل يا استثنايى است يا اقترانى قياس اقترانى دو قسم داشت : 1 . اقترانى حملى كه به اشكال اربعه تقسيم شد و تفصيلا از هر جهت بحث شد . 2 . اقترانى شرطى كه در اين فصل مورد بحث است . قبل از ورود به اين بحث به بيان سه نكته مىپردازيم : الف . تعريف آن : اقترانى حملى آن قياسى بود كه همهء مقدمات آن ( صغرى و كبرى ) از قضاياى حمليّهء صرف باشند امّا قياس اقترانى شرطى آن است كه چنين نباشد يعنى همهء مقدمات آن حمليهء محض نيست ، حال يا هردو مقدمهء آن شرطيه است كه در اين فرض ، تسميهء آن به اقترانى شرطى واضح است و يا حداقل يك مقدّمهء آن شرطيه است و ديگرى حمليه كه در اين فرض نيز ، تسميهء آن به اقترانى شرطى مجاز و از باب تسميه كلّ به اسم جزء است ، يعنى كلّ قياس را به نام يك جزء آن ناميده‌ايم . ممكن است كسى سؤال كند : چرا چنين قياسى كه دو مقدمه دارد ، يكى حملى و ديگرى شرطى به اسم حملى نامگذارى نشد ؟ در جواب خواهيم گفت : تسميهء كل به اسم جزء يك شرط دارد و آن اين‌كه : جزء از اجزاء رئيسه باشد و در بحث ما قضيهء شرطيه اجزائش بيشتر و جزء بزرگ‌تر قياس است ، لذا به نام اين جزء ناميده شده ، پس مجاز است . ب . مشتركات اقترانى شرطى با اقترانى حملى : 1 . هردو مشتمل بر حدود ثلاثه يعنى اصغر و اكبر و اوسط هستند . 2 . هردو مشتمل بر دو مقدمه يعنى صغرى و كبرى هستند . 3 . در هردو مورد اشكال اربعه همراه با شرائط انتاج هر شكل ، قواعد عامّه پنج‌گانه ( كه در مقدمهء اقترانى حملى گفته شد ) ، ضروب ممكنه ، عقيمه و منتجه ، بديهى الانتاج بودن شكل اول و نظرى بودن ساير اشكال ، براهين انتاج ضروب منتجه و . . . جارى و سارى است . ج . تفاوت‌هاى اقترانى شرطى با حملى : 1 . اقترانى حملى چنانچه از نامش مشخص است مشتمل بر قضاياى حمليه محض است و اقترانى شرطى بر قضاياى شرطيه مشتمل است .