على محمدى خراسانى

58

خارج اصول (فارسى)

بايد علم آنها را از اهلش گرفت . در پايان سخنى از مرحوم طبرسى نقل مىكنيم كه پس از تفسير جملهء بعدى آيه ( ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ ) فرمود : و بيّن بذلك انّ آدم عليه السلام اصلح لكد خدائيّة الارض و عمارتها لاهتدائه الى ما لا تهتدى الملائكة اليه من الصناعات المختلفه و حرث الارض و زراعتها و انباط الماء و استخراج الجواهر عن المعادن و قعر البحار بلطائف الحكمة و هذا يقوى قول من قال انّه علّمه خواص الاشياء . « 1 » آنگاه با توجه به اختلاف نظر خود مفسّران در تفسير آيه استفادهء مطلب مورد نظر ( واضع بودن خداوند ) صحيح نيست و « اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال ، » و بلكه احتمال خلاف اين نظر تقويت شد . دليل ششم : به آيهء ديگرى از قرآن نيز استناد شده كه مىفرمايد : « وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوانِكُمْ » « 2 » . كيفيت استدلال : در اين آيه اختلاف زبانها را از آيات و نشانه‌هاى الهى دانسته و واضح است كه مراد از زبانها همين عضو و جارحهء معيّن كه در دهان وجود دارد نيست زيرا اين را كه همه دارند و اگر خود اين آيت الهى بود بهتر بود به سرانگشتان دست مثال بزند كه ميلياردها بشر سرانگشت آنها با ديگران متفاوت است و اهميّت انگشت‌نگارى در دنيا بر همين اساس است و خداوند هم در بيان قيامت به اين لطيفه اشاره كرده كه : بَلى قادِرِينَ عَلى أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ « 3 » . پس اين جمله كنايه از گويشها و لغات گوناگون است و اگر اينها مربوط به خدا نبود كه از آيات الهى شمرده نمىشد بويژه اينكه قبل از اين جمله آفرينش آسمانها و زمين را از آيات الهى دانسته كه مستقيما مربوط به خدا است و او خالق آنها است و

--> ( 1 ) - تفسير مجمع البيان ، ج 1 و 2 ، ص 77 . ( 2 ) - سورهء روم ، آيه 22 . ( 3 ) - سورهء قيامت ، آيه 7 .