پاسخ يكم : اصولا ترجيح بلا مرجّح كه فاعل مختار و با شعور و اراده‌اى يكى از دو كار صددرصد مساوى را بر كار ديگر ترجيح دهد و آن را انجام دهد ( مثلا از يكى از دو راه فرار كند تا نجات يابد ، يكى از دو قرص نان را بخورد تا سير شود ، يكى از دو ليوان آب را بنوشد تا سيراب شود و . . . ) محال نيست بلكه كاملا ممكن است و بهترين دليل بر امكان آن وقوع خارجى آن است كه در مثالهاى مزبور و مانند آن مشاهده مىشود . آرى آن‌كه محال مىباشد ترجّح بلا مرجّح است كه چيزى خودبه خود و بدون علت ، رجحان وجود يابد و تحقق پيدا كند . بنابراين چه مانعى دارد كه دلالت الفاظ بر معانى را وضعى و جعلى بدانيم و بگوئيم : واضع به دلخواه خود فلان لفظ را براى فلان معنى قرار داد ، فلان لفظ ديگر را براى فلان معناى ديگر و سومى را براى سوّمى و . . . « 1 » . نقد اين پاسخ : محققّان از دانشمندان اصول و كلام و فلسفه اين مطلب را قبول ندارند و برآنند كه ترجيح بلا مرجّح نيز مثل ترجّح بلا مرجّح محال است و بلكه به ترجّح بلا مرجّح برمىگردد و ما در اينجا به نقل عبارتى از استاد شهيد مطهّرى بسنده مىكنيم : ايشان در تقرير صحيح از برهان تمانع اصولى را مطرح مىكنند و برهان را بر آن مبتنى مىكنند و مقدّمهء سوّم را همين مسأله دانسته و مىفرمايد : ج : ترجيح بلا مرجح محال است ، اين مقدّمه چندان نيازى به توضيح ندارد . اگر يك شيئى نسبت به دو شيئى نسبت متساوى داشته باشد محال است كه بدون دخالت عامل خارجى اين توازن به‌هم بخورد و نسبتها تغيير كند . ترجيح بلا مرجح معمولا در مورد فاعل‌ها اطلاق مىشود و ترجّح بلا مرجّح در مورد اثرها ، و هردو محال است . ترجيح بلا مرجّح يعنى اينكه فاعلى نسبت به دو اثر مختلف و متغاير نسبت متساوى داشته باشد و هردو به يك نحو براى او ممكن باشد و او به يكى از آنها

--> ( 1 ) - محاضرات ، ج 1 ، ص 32 - 33 و سيرى كامل در اصول فقه ، ج 1 ، ص 203 .