الأمر الثالث : فى تقسيمات الواجب [ 1 . الواجب المطلق و الواجب المشروط ] الأمر الثالث فى تقسيمات الواجب منها تقسيمه إلى المطلق و المشروط و قد ذكر لكل منهما تعريفات و حدود تختلف بحسب ما أخذ فيها من القيود و ربما أطيل الكلام بالنقض و الإبرام فى النقض على الطرد و العكس مع أنها كما لا يخفى تعريفات لفظية لشرح الاسم و ليست بالحد و لا بالرسم . و الظاهر أنه ليس لهم اصطلاح جديد فى لفظ المطلق و المشروط بل يطلق كلّ منهما بما له من معناه العرفى كما أن الظاهر أن وصفى الإطلاق و الاشتراط وصفان إضافيان لا حقيقيان و إلا لم يكد يوجد واجب مطلق ضرورة اشتراط وجوب كل واجب ببعض الأمور لا أقل من الشرائط العامة كالبلوغ و العقل . فالحرى أن يقال إن الواجب مع كلّ شىء يلاحظ معه إن كان وجوبه غير مشروط به فهو مطلق بالإضافة إليه و إلا فمشروط كذلك و إن كانا بالقياس إلى شىء آخر كانا بالعكس . امر سوم : تقسيمات واجب امر سوّم از امور چهارگانه‌اى كه به‌عنوان مقدّمه ، در مبحث مقدّمهء واجب ذكر مىشود ، دربارهء برخى از تقسيمات واجب است . واجب ، در شرع مقدّس تقسيم‌هاى مختلفى دارد كه برخى از آنها قبلًا در باب او امر مطرح شد . « 1 » برخى بعداً در مباحثِ پايانىِ باب اوامر خواهد آمد « 2 » و بخشى هم فعلًا در باب مقدّمهء واجب مطرح است كه با اين بحث تناسب دارد . در اين باره چهار تقسيم بيان مىشود : 1 . واجب مطلق و واجب مشروط : يكى از تقسيمات واجب ، اين است كه واجب ، يا مطلق است يا مشروط . در كلمات اصوليّين ، تعريف‌هاى مختلفى براى اين دو قسم ذكر شده است كه هر فرد يا گروهى به سليقهء خويش ، قيدى بر تعريف افزوده يا از آن كاسته است . « 3 »

--> ( 1 ) . نظير واجب تعبّدى و توصّلى . ( 2 ) . نظير واجب مضيّق و موسّع . ( 3 ) . مرحوم مشكينى در حاشيه به سه تعريف اشاره كرده است : 1 . تعريف مشهور : واجب مطلق واجبى است كه اصل وجوبش متوقف نيست بر چيزى كه وجودش در خارج بر آن متوقّف است ؛ مثل نماز نسبت به تحصيل طهارت و استقبال و سترعورت و . . . . واجب مشروط واجبى است كه اصل وجوبش متوقف است بر آنچه كه وجودش بر آن وابسته است ؛ مثل حج نسبت به استطاعت ، نماز نسبت به وقت و زكات نسبت به تمكّن از نصاب و . . . . نقل از قوانين‌الاصول ، ج 1 ، ص 100 ؛ مطارح‌الأنظار ، ص 43 . 2 . تعريف صاحب فصول : واجب مطلق واجبى است كه - بعد از شروط عامّهء تكليف ، يعنى بلوغ و عقل و قدرت و علم كه وجوب هر واجبى بر آنها متوقّف است - بر چيزى متوقّف نباشد ؛ مثل معرفت خداوند . واجب مشروط ، واجبى است كه به چيزهاى ديگرى هم وابسته باشد ؛ مثل حج و زكات و . . . . نقل از الفصول‌الغروّيه ، ص 79 . 3 . تعريف ديگر : واجب مطلق ، واجبى است كه وجوبش به امرى كه حاصل و موجود نيست وابسته نباشد ؛ ممكن است بر امر ديگرى غير از شروط عامّهء تكليف ( بلوغ و عقل و . . . ) متوقف باشد ، البته آن امر حاصل و موجود است ، مثل حج پس از استطاعت . يا ممكن است بر چيز ديگرى وابسته نباشد ، مثل معرفة اللّه . واجب مشروط واجبى است كه وجوبش وابسته باشد به امرى كه بالفعل حاصل نيست ، مثل حجّ پيش از استطاعت . نقل از : الفصول‌الغروّيه ، ص 79 .