قاعدهء لا ضرر قاعده لا ضرر : به مناسبت اينكه از قاعده ضرر سخن رفت ، ( و به پيروى از شيخ اعظم ) ، در پاسخ به تقاضاى برخى از دوستان ، مختصرا درباره اين قاعده بحث مىكنيم ، اگرچه قاعده‌اى فقهى است و جاى آن در علم فقه است نه در فنّ اصول فقه ، ولى به اختصار مطرح مىنماييم . و درباره آن پنج مطلب را عنوان مىكنيم : 1 - مدرك و مستند قاعده نفى ضرر ، 2 - بيان مفاد آن 3 - بيان نسبت و رابطه آن با ادلّه عناوين اوّليّه از قبيل الصوم واجب ، الوضوء واجب و . . . كه آيا حكومت است ؟ ورود است ؟ و . . . 4 - بيان رابطه آن با ادله عناوين ثانويه از قبيل نفس عسر و حرج و رفع اكراه و اضطرار و همانند آن . 5 - تعارض دو ضرر با يكديگر قوله : قد استدلّ : امّا مدرك قاعده لا ضرر : مدرك اخبار و روايات است كه به احاديث فراوانى در اين باره استناد شده و قاعده لا ضرر از آنها گرفته شده است و در عناية الاصول « 1 » اين روايات متفرّقه را گردآورى نموده است كه سعى جناب مؤلف مشكور باد مرحوم آخوند به دو روايت اشاره مىكنند : روايت اول موثقه زراره از امام باقر ( ع ) كه جريان سمرة بن جندب در عصر پيامبر ( ص ) را بيان مىكند . سمرة درخت خرماى باردارى داشت كه در داخل حيات مردى از انصار بود و منزل آن انصارى هم جلو درب باغ بود . سمرة گاه و بيگاه سر زده وارد مىشد و بدون اينكه اجازه بگيرد ، به طرف درخت خرماى خود مىرفت . روزى مرد انصار به او گفت : هرگاه مىخواهى وارد شوى ، نخست اذن بگير ، يا الله بگو تا زن و بچّه بفهمند و خود را بپوشند و . . . سمرة قبول نكرد . مرد انصارى به خدمت رسول خدا ( ص ) شرفياب شد و از

--> ( 1 ) - عناية الاصول ، ج 4 ، ص 303 - 300 .