امر به نماز جماعت يا نماز در مسجد و ضمنا عبادت مذكور بدل هم دارد مثل نماز فرادى يا نماز در منزل ، و گاهى در ظاهر به‌عنوان عبادت و در باطن به‌عنوان ديگرى امر شده‌ايم كه يا ملازم با عنوان عبادت است مثل عنوان اجتماع مسلمين در مكانى كه ملازم با نماز جماعت است و يا مجامع و متحد با آن است مثل عنوان كون فى المسجد كه به قولى با نماز اتحاد دارد و به قولى ملازمه دارد . ( بستگى دارد كه كون را در حقيقت نماز دخيل بدانيم يا خير . ) و اما راه حل : در مورد بخش اول كه امر ندبى به خود عبادت بار شده است ، ولى بدل دارد ، دو نوع جواب مىدهند : 1 - امر مستحبى يك امر حقيقى و واقعى باشد ، ( نه مجازى و بالعرض ) و امرى ارشادى باشد نه مولوى ، و ارشاد به افضل الافراد باشد . يعنى امر استحبابى صرفا براى بيان اين مطلب است كه نماز در مسجد يا به جماعت ثوابش بيشتر است و عقل هر عاقلى وقتى فهميد كه اين فرد ثوابش بيشتر است ، حكم مىكند كه همين فرد را اختيار كن و سراغ فرد ديگر نرو . آنگاه اجتماع وجوب و استحباب مولوى در شيئى واحد اجتماع ضدّين و محال است ، ولى اجتماع وجوب مولوى با استحباب ارشادى محال نيست بلكه امر مولوى وجوبى بر وجوب مطلق نماز ( در مسجد يا منزل ، فرادى يا جماعت ) دلالت مىكند و امر ارشادى مىگويد كه از اين دو فرد فلان فرد افضل و اكمل است . 2 - امر مستحبى هم يك امر مولوى باشد ، ولى مولوى شأنى و اقتضايى و انشايى نه مولوى فعلى كه اگر اين شد باز منافات نيست و اجتماع ضدين نمىشود ، زيرا اجتماع دو حكم شأنى يا انشايى يا يك حكم انشايى و يك حكم فعلى در شيئى واحد محذورى ندارد و اجتماع دو حكم مولوى فعلى محال است . براى بخش امر ندبى كه در ظاهر به خود عبادت و در باطن به عنوان ديگرى ( اجتماع مسلمين يا كون فى المسجد و . . . ) بار شده است ، نيز چندين راه حل داريم : 1 - امر ندبى امر حقيقى باشد ، ولى ارشاد به افضل الافراد باشد كه همان راه حل بخش قبلى است . ضمنا طبق اين جواب فرقى نمىكند كه ما اجتماعى شويم يا امتناعى ، چون