جهت كه نماز صبح است واجب مىباشد و از جهت اينكه نماز در حمام است كراهت دارد . و هكذا نماز در مواضع تهمت . البته خصوص اين مثال حساب جدايى دارد كه در جواب تفصيلى آخوند خواهد آمد . ) و مثل روزهء مستحبى در مسافرت كه از حيث روزه بودن مستحب و از حيث روزهء در سفر بودن مكروه است و هكذا روزهء روز عاشورا و روز عرفه براى كسى كه حال دعا برايش باقى نمىماند . همچنين نماز در مسجد كه از حيث نماز بودن واجب و از حيث نماز در مسجد بودن مستحب است . يا نافله در مسجد از حيث نماز نافله بودن يك استحباب و از حيث نماز در مسجد بودن استحباب ديگر دارد . ( اجتماع مثلين ) يا نماز در منزل كه از لحاظ نماز بودن واجب يا مستحب است و از لحاظ در منزل بودن مباح است يعنى نه مقتضى دارد و نه فضيلتى . كل عبادات مكروه از اين قبيل مىباشند كه وجوب و كراهت ، استحباب و كراهت در شيئى واحد جمع شده است . بهترين دليل بر امكان اجتماع در موارد مذكور ، وقوع خارجى آنها در شريعت است . نتيجه : پس ملزوم يعنى عدم امكان عقلى اجتماع ايجاب و تحريم هم محال است ، و وقتى عدم جواز باطل شد ، پس نقيض آن ثابت مىشود و هو المطلوب . قوله : و الجواب : بزرگان اصول از قبيل ميرزاى قمى « 1 » صاحب فصول « 2 » و شيخ اعظم « 3 » در اين‌باره بطور مفصّل بحث كرده‌اند . مرحوم آخوند هم بحثى نسبتا طولانى دارد و دو نوع جواب به استدلال مذكور تدارك ديده‌اند : 1 - جواب اجمالى 2 - جواب تفصيلى . جواب اجمالى : در اين جواب سه نكته مطرح شده كه در واقع سه جواب است : جواب اول : قاعدهء كلى : هرگاه برهان قاطع حكمى كرد و ظاهر كتاب يا سنت حكم ديگرى نمود ( مثلا برهان مىگويد : خدا جسم نيست ، قابل رؤيت نيست و . . . ولى ظواهر آياتى بر جسميّت و قابل رؤيت بودن دلالت دارد . ) وظيفه اين است كه برهان قاطع را بگيريم و در ظاهر كتاب يا سنّت تأويل و تصرّفى انجام دهيم . زيرا ظاهر ظنّى است و قدرت مقاومت در برابر برهان قاطع را ندارد ، و نصّ بر ظاهر مقدّم است . در ما نحن فيه به حكم

--> ( 1 ) - قوانين الاصول ، ص 148 - 140 . ( 2 ) - الفصول الغرويّة ، ص 126 به بعد . ( 3 ) - مطارح الانظار ، 138 - 130 .