على محمدى خراسانى

4

شرح كفاية الأصول (فارسى)

عمر و بكر و . . . و چه از اسماء معانى و صفات باشند ، مثل علم و قدرت و . . . قيام و جلوس و . . . عنوان عبارتست از مبادى و خصوص عناوينى كه صددرصد اعتبارى و انتزاع هستند و در عالم اعتبار و فرض وجود دارند و ذهن ما آنها را از واقعيّت خارجى انتزاعى مىكند ، و گرنه خود آنها مستقيما مابازاء خارجى ندارند . مثل ملكيّت و زوجيّت و رقيّت و حريّت و حريّت و غصبيّت و صلاتيّت و . . . در خارج ، حقيقت واحدى به نام صلاة يا حجّ نداريم ، بلكه شارع مقدس ميان مجموعه‌اى از مقولات گوناگون كه در كنار يكديگر انجام مىگيرند ، وحدتى اعتبار كرده و نامش را حجّ يا نماز و . . . گذاشته است . در اصطلاح مرحوم آخوند بخش اوّل ( مبادى متأصّل ) محمولات بالضميمه نام دارند و بخش دوّم ( مبادى اعتبارى و انتزاعى ) خارج محمول نام دارد ، يعنى چيزى كه خارج از ذات و محمول بر ذات است . البتّه از ديدگاه محشّين كفايه ، ميان اسم و عنوان فرقى نيست و تفريق آخوند ( ره ) هم در ما نحن فيه ثمره‌اى ندارد . با توجه به اين نكته مىگوئيم : افعال اختياريّهء ما كه متعلّق احكام شرعيه هستند يك سلسله عناوين و اسماء دارند ، مثلا نامشان ضرب و قتل و . . . يا صلاة و غصب و . . . است و يك حقيقت و واقعيّت خارجى دارند ، يعنى همان چيزى كه ما فاعل و جاعل و موجد آن هستيم و در خارج توسّط ما ايجاد مىشود . يعنى حركات صلاتى و غصبى و . . . ( همچنين اعيان خارجيّه كه موضوعى براى احكام هستند ، داراى اسامى و عناوينى هستند و داراى حقيقت و واقعيّتى ، مثلا در قضيّهء آب پاك است ، شراب حرام است و . . . عنوان و اسم كلمه ، آب و شراب و . . . است ولى معنون و مسمّى ، آن واقعيّت خارجى آب و شراب است كه در خارج موجود و داراى آثار و خواصّى است . ) حال آيا موضوع يا متعلّق احكام شرعيّه همين عناوين كلى و اسامى است ؟ يا معنونات و مسمّيات و واقع خارجى نماز و غصب ، آب و خمر و . . . ؟ مرحوم آخوند مىفرمايد : ترديدى نيست كه متعلّق احكام همان فعل مكلّف است يعنى فعلى كه مكلّف در صدد ايجاد آن در خارج است و آن واقعيّت خارجى اين كارها است نه اسم فعل يا عنوان