على محمدى خراسانى

181

شرح كفاية الأصول (فارسى)

نخواهد بود ؛ زيرا شك در اصل وجوبش داريم ( اگر مقدّمه نماز نباشد ، واجب است و اگر مقدّمه نماز باشد ، واجب نيست . ) و در شبهه وجوبيّه بدويّه اصل برائت جارى مىشود . دو تذنيب در خاتمه تقسيم واجب به نفسى و غيرى ، دو مطلب را به عنوان تذنيب و دنباله و تتمّه مطلب اصلى عنوان مىكنند : تذنيب اوّل : تفاوت عمدهء امر نفسى و استقلالى - يا واجب نفسى با امر غيرى و مقدّمى و واجب غيرى - در اين است كه در واجبات نفسى و اوامر استقلالى ( امر به نماز ، روزه ، حج و . . . ) اطاعت و موافقت و امتثال آنها موجب استحقاق مثوبت است و متقابلا مخالفت و عصيان با آنها ، موجب استحقاق عقوبت است . دليل مطلب حكم عقل مستقلّ است ، حاكم در باب اطاعت و عصيان و استحقاق مثوبت يا عقوبت عقل است و عقل مستقل است به اينكه شخص مطيع و فرمانبردار مستحق مدح و ثواب است . چه اينكه شخص عاصى و سركش مستحق ذمّ و عقاب است . و ترديدى نيست كه همه عقلاء عالم ، عبد مطيع و فرمانبردار را ستايش كرده و بندهء عاصى و متمرّد و متجرّى را سرزنش مىنمايند . امّا در واجبات غيرى و اوامر مقدّمى ، اختلاف است و در مجموع پنج وجه مطرح است . 1 - اوامر غيرى ، صددرصد با اوامر نفسى متفاوت است ، به اين معنى كه نه موافقت و امتثال امر غيرى موجب استحقاق ثواب است و نه مخالفت و عصيان آن موجب استحقاق عقوبت است . 2 - اوامر مقدّمى ، صددرصد مثل اوامر استقلالى است ، به اين معنى كه امر غيرى نيز